جدید به قدیم
نیما صفا // نویسنده و پژوهشگر تاریخ در بخشی از مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد وقایع رخ داده در عمارت کلاهفرنگی پرداختهام. در ادامه با وقایع بیشتری آشنا میشوید. •در اواخر ماه رمضان سال 1284 .ق / بهمن ماه سال 1246 .ش و در پی ارسال گزارش به تهران مبنی بر اینکه حاکم بندرعباس [نماینده امام مسقط] نسبت به مردم ظلم و جور فراوانی روا میدارد، لذا با توجه به تجربیات جنگی گذشته بین حکام فارس و سربازان امام مسقط، این بار با اتخاذ تصمیمی مدبرانه، با اندک هزینهای بندرعباس فتح شد، در شرح این واقعه چنین آمده است: «... نواب مهدی قلی میرزا به لار عود نمود و جماعتی از کدخدایان و بزرگان لارستان و سبعه [روستاهای اطراف بندرعباس] را حاضر کرده، با آنها قرار داد که جماعتی از شماها بهعنوان شکایت از من، وارد بندرعباس گشته، در منازل مختلفه منزل نمایید و جماعتی دیگر متدرجا از عقب آنها به عنوان استمالت از جانب من داخل بندر شوید و مرا خبر کنید ... و جماعتی که پیش از آن در بندرعباس در انتظار نشسته بودند، بعد از اطلاع با او موافقت نموده، بیسوال و جواب وارد عمارت ولندیزی [کلاه فرنگی] که نشیمنگاه حکومتی است، داخل شد و…
نیما صفا ، نویسنده و پژوهشگر تاریخ در مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد تاریخچه عمارت کلاهفرنگی پرداختهام. در شماره قبل در مورد برخی وقایع رخداده در عمارت کلاهفرنگی گفته بودم. در ادامه با رویدادهای بیشتری آشنا میشوید. •در پی عدم پرداخت مالالاجارهی بندرعباس در دورهی سلطنت ناصرالدینشاه قاجار و برههی اجارهداری امامان مسقط در این شهر، جنگها و زدوخوردهای متعددی بین قوای اعزامی دولت مرکزی ایران و سربازان امام مسقط در بندرعباس رویداده است؛ در شرح یکی از این زدوخوردها، روزنامهی وقایع الاتفاقیه به شمارهی 177، در مورخ 25 رمضان سال 1270. ق / خردادماه سال 1233. ش چنین گزارش نموده است: « ... بعدازآنکه نواب شاهزاده مؤید الدوله از بندرعباس مراجعت کرده بودند، شیخ صید بن سالم که از اشرار مشایخ اعراب است، عزیمت تسخیر و تصرف قلعه بندرعباس را کرده، چند کشتی جنگی آورده بود، چند توپ هم به سمت قلعه مزبوره انداخته بود؛ از قشون دولتی که در قلعه مزبوره [کلاهفرنگی] بودند، مطلع شده، چند توپ خالی کرده، تیر و دَکَل کشتی آنها را شکسته و آنها مغلوبا و منکوبا مراجعت کرده بودند». (روزنامه وقایع الاتفاقیه، ج 2، کتابخانه ملی ج. ا. ایران، ص 1136). همچنین در ادامهی همین سلسله جنگها، زدوخورد…
نیما صفا/ نویسنده و پژوهشگر تاریخ در بخشی از مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد عمارت کلاه فرنگی در بندرعباس پرداختهام. در ادامه با جزئیات بیشتری درمورد برخی وقایع رخ داده در این عمارت آشنا میشوید. •در پی هجوم لشکر افغانها به شهرهای مرکزی ایران از قبیل کرمان، شیراز، لار و تاراج آنها، در 26 سپتامبر سال 1721 . م برابر با روز جمعه 4 مهرماه سال 1100 . ش، سه هزار نفر از لشکریان افغان به بندرعباس هجوم آوردند؛ در شرح این ماجرا چنین آمده است: «... سپیدهدمان سه هزار بلوچ سوار و پیاده به شهر هجوم آوردند، میرزا ابوطالب [جانشین حاکم شهر] در این هنگام به یاد آورد که توپچی کافی برای توپهای خود ندارد ... نزدیک سه چهارم بلوچان راه پشت گورستان را در سوی شرق شهر تسخیر کرده و با شمشیرهای آخته به مدافعان شهر حمله کردند ... گروهی از مردم فریادزنان و گریان از هلندیان میخواستند که آنها را پناه دهند و بقیه در شهر ماندند. فریادها و نالههای استغاثهی اهالی شهر دردناک بود ...» ( فلور، ویلم، بر افتادن صفویان؛ بر آمدن محمود افغان، همان، ص87 و 88). •در دوران تسلط محمود افغان بر اصفهان و بخشهای دیگری از ایران که توام بود با سستی و…
نیما صفا// نویسنده و پژوهشگر تاریخ در مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد تاریخچه عمارت کلاهفرنگی پرداختهام. در شماره قبل در مورد تحولات عمارت کلاهفرنگی در جریان توسعه شهر بندرعباس گفته بودم. در ادامه با جزئیات بیشتری از این بنا آشنا میشوید. کاربریهای بعدی این عمارت تا پیش از روی کار آمدن رضاشاه، مقر حکومت و همچنین ادارهی گمرک عباسی هر دو توأمان در این ساختمان مستقر بودند، اما در دههی نخست 1300. ش، مقر حکومت بندرعباس به ساختمان دیگری انتقال یافت، اما اداره گمرک تا سال 1352 خورشیدی در این عمارت به فعالیت خود ادامه داده تا اینکه در آن سال به محل جدیدی منتقل شد، لکن تا چند سالی پسازآن، عمارت بهعنوان انبار اداره گمرک مورداستفاده قرار میگرفت. بعدها این عمارت به لحاظ وجههی تاریخی آن موردتوجه انجمن شهر آن روزگار شهر بندرعباس قرار گرفت و مالکیت آن توسط شهرداری بندرعباس از اداره گمرک خریداری شد. مدت کوتاهی در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، بهطور موقت از محوطهی آن بهعنوان میدان ترهبار بندرعباس و از ساختمان عمارت بهعنوان دفاتر میدانداران استفاده میشده. نهایتاً در ابتدای دههی 60 خورشیدی، به پیشنهاد امامجمعه وقت بندرعباس، این ساختمان و محوطهی اطراف آن به حوزه علمیهی بندرعباس واگذار…
نیما صفا، نویسنده و پژوهشگر تاریخ در مقالهی «نظری بر عمارت کلاع فرنگی» به ارائه توضیحاتی در مورد تاریخچه عمارت کلاهفرنگی پرداختهام. در شماره قبل در مورد سرگذشت کلاهفرنگی پس از خروج هلندیها از بندرعباس گفته بودم. در ادامه با جزئیات بیشتری از این بنا آشنا میشوید. وجهتسمیهی «کلاهفرنگی» آنچه از منابع و گزارشهای هلندیان ساکن بندرعباس در دوره صفوی برداشت میشود آن است که عمارت مزبور در دورهی استقرار آن کمپانی در بندرعباس از سوی مردم بومی شهر تحت عنوان «سرکاری ولندیز» (Sarkari Valandis) یعنی محل کارگزاری هلند، خطاب میشده است (فلور، ویلم، اشرف افغان بر تختگاه اصفهان، همان، ص 169)؛ اما بعدها رفتهرفته این اصطلاح جای خود را به کلاهفرنگی میدهد زیرا در طبقهی سوم عمارت، بنایی با سقف مخروطی شکل و زیبا وجود داشته و به سبب شباهت آن به کلاهی که اروپاییان یا اصطلاحاً «فرنگیها» بر سر میگذاشتند، به آن کلاهفرنگی گفته میشده، لذا بهمرورزمان این نام بهکل عمارت اطلاق شده است (سدید السلطنه، محمدعلی، همان، ص 597)؛ همچنین در منابع تاریخی عهد قاجار از این بنا با عنوان «عمارت ولندیزی» نیز یادشده (کریم زاده تبریزی، محمدعلی، اسناد متفرقه قدیمی، ص 9) زیرا سابقاً هلند را «ولندیز» میگفتند و هنوز هم این کلمه در زبان…
نیما صفا/ نویسنده و پژوهشگر تاریخ در مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد تاریخچه عمارت کلاهفرنگی پرداختهام. در شماره قبل در مورد کمپانی هلندی و خروج آنها از بندرعباس گفته بودم. در ادامه با جزئیات بیشتری از این بنا پس از خروج هلندیها از شهر بندرعباس آشنا میشوید. عمارت کلاهفرنگی پس از خروج هلندیها آنچه از سرگذشت «عمارت کلاهفرنگی» پس از سقوط حکومت صفوی و برآمدن حکومتهای مختلف آشکار میشود آن است که این عمارت بهعنوان مهمترین، مجللترین و مستحکمترین ساختمان شهر بندرعباس شناخته میشده و با توجه به فعالیت مستمر اما ناپایدار تجار و گمرک این شهر و با عنایت به مجاورت این ساختمان با ساحل و دروازهی ورود و خروج مالالتجاره و همچنین اهمیت ویژهی درآمد گمرکات بندرعباسی برای حاکمان مختلف مسلط بر ایران که معمولاً ادارهی امور گمرک را در کنار ادارهی امور سیاسی و حاکمیتی شهر به مأمورین واگذار مینمودند، میتوان گفت این عمارت رسماً به یک «قلعه» تبدیل و کاربردی دوگانه داشته است، یعنی از یکسو مقر حاکم شهر و از طرفی بهعنوان محل ادارهی امور گمرکات شناخته میشده است. دراینبین در برخی مواقع مدیریت ادارهی گمرک از حاکمیت شهر منفک بوده است؛ بهطوریکه در ابتدای سلسله قاجار، در سال…
نیما صفا، نویسنده و پژوهشگر تاریخ در بخشی از مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد کمپانی هلندی در بندرعباس پرداختهام. در ادامه با جزئیات بیشتری از این کمپانی آشنا میشوید. شهر بندرعباس در اوان قرن هفدهم، دیگر نه بهعنوان شعبهای از نمایندگی اصفهان، بلکه بهعنوان مرکز اصلی این کمپانی فعالیت مینمود. دادوستد تجاری و صادرات و واردات کالا بوده، بهطوریکه دادوستد اصلی این کمپانی در ابتدای حضورش در ایران شامل صادرات ابریشم بسیار مرغوب ایران بود و کالاهایی همچون فلفل، زعفران، گلپر و سایر ادویه را در ایران به فروش میرساند (ویلسون، سر آرنولد، همان، ص 130). اما بعدها با افزایش بهای ابریشم و برآمدن رقبایی برای آن، این کمپانی کالاهایی همچون قالیهای پشمی، قالیچههای زربفت، مخمل، پشم بز، عنبر، انقوزه، مسکوکات عباسی ایرانی، طلا و نقره، شراب قرمز و سفید شیراز، پسته، بادام، روناس، انواع مختلف نیل و غیره را از طریق بندرعباس به سایر مناطق دنیا صادر مینمود و کالاهایی همچون پارچههای مختلف، حریر، عاج، عسلبند، روی، انواع عطر، فلفل، هل، شکر و چاشنیهای دیگر را وارد و به شهرهای مختلف ایران ارسال میداشت (لاکهارت، لارنس، همان، ص 337). افول تجارت و خروج کمپانی هلندی از بندرعباس در سالهای 1722 تا 1729 . م…
نیما صفا// نویسنده و پژوهشگر تاریخ در بخشی از مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد بنای عمارت کلاهفرنگی پرداختهام. در ادامه با جزئیات بیشتری از این بنا آشنا میشوید. در اواسط سال 1722. م / 1101. ش و به دنبال ناامن شدن بندرعباس و هجوم مکرر افغانها به این شهر، هر دو کمپانی انگلیسی و هلندی، استحکامات خود را قویتر ساختند بهطوریکه هلندیان دیوارهای گرداگرد عمارت را بلندتر نموده و همچنین در دو ضلع شمال غربی و نیز شمال شرقی محوطهی عمارت، دو سکوی بلند از سنگ برای استقرار توپخانه و آتشبار احداث نمودند که تا مدتی به این دلیل که توپهای جنگی مستقر نشده بود، از سکوهای مزبور بهعنوان تماشاخانه و محلی برای اجرای تئاتر استفاده میشده است. (فلور، ویلم، برافتادن صفویان؛ برآمدن محمود افغان، ص 295)؛ همچنین ازآنجاییکه سپاهیان هلندی که برای حفاظت از کارکنان و اموال کمپانی مجبور بودند در کشتیهای جنگی که به همین منظور در لنگرگاه بندرعباس پهلو میگرفتند، زندگی کنند و به دلیل احتیاج به حضور دائم گروهی از سربازان در شهر، در فوریهی سال 1723. م / بهمنماه 1101. ش، کار احداث سکونتگاه مختص سپاهیان و همچنین انبار اسلحهای برای نگهداری مهمات پایان یافت و 123 سرباز مشغول کار شدند…
نویسنده: نیما صفا، نویسنده و پژوهشگر تاریخ در بخشی از مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد بنای عمارت کلاهفرنگی پرداختهام. در ادامه با جزئیات بیشتری از این بنا آشنا میشوید. «دو بروین» در توصیف این عمارت چنین مینویسد: «منزلی که متعلق به کمپانی ماست زیباترین ساختمان شهر است و در حاشیه شهر بهطرف شرق قرار دارد. این ساختمان خیلی وسیع و دارای مخازن اسلحه است. اتاقهای آن بسیار زیبا و مرتفع است؛ همچنین سالن بسیار مجللی در بالا قرار دارد که از پنجرههای آن و همچنین از پنجرههای محل سکونت رئیس کمپانی که در همین ساختمان قرار دارد، منظره زیبای دریا پیداست و در اتاقهای آن هوای بسیار مطبوعی جریان دارد» (Le bruyn, Cornelius travels,vol2, p. 74). در طبقه سوم، یک بنای مربع شکل با اضلاع 15 قدم قرار داشته که از چهار، سو باز و با نردههای چوبی محافظت میشده (سدید السلطنه، محمدعلی، همان، ص 597) و در طبقهی فوقانی آن بنا که بهوسیلهی پله با یکدیگر مرتبط میشدند، یک ایوان هشتضلعی با دیوارههای مشبک چوبی و نیز سقفی مخروطی و چوبی قرار داشته (همان، ص 211) که هماکنون کلاً تخریبشده است. نمایی از طبقه سوم عمارت کلاهفرنگی بندرعباس (سدید السلطنه…
نیما صفا، نویسنده و پژوهشگر تاریخ در بخشی از مقالهی «نظری بر عمارت کلاهفرنگی بندرعباس» به ارائه توضیحاتی در مورد بنای عمارت کلاهفرنگی پرداختهام. در شماره قبل در مورد ابنیه و اماکن وابسته به کمپانی هلندی در بندرعباس گفته بودم. در این شماره در مورد عمارت کلاهفرنگی، میخوانید. این عمارت در زمینی به وسعت تقریبی 429 مترمربع در سهطبقه بنا گردیده و طول آن حدود 07/30 متر و عرضش 14 متر و ارتفاع بنا به حدود 9 متر میرسد که در سه ضلع شمال و جنوب و غرب در طبقه فوقانی مهتابی وسیعی در امتداد عمارت ساختهشده است (بر اساس تحقیقات میدانی نگارنده). از مصالح اصلی بکار رفته در آن میتوان به سنگ سیاه، ساروج و گچ اشاره نمود (کریم زاده تبریزی، محمدعلی، اسناد متفرقه قدیمی، ص 9). سنگهای سیاه بکار رفته در این بنا از جنس سنگهای موجود در قلعهی پرتغالی جزیره هرمز است و با توجه به اینکه پس از اخراج پرتغالیها از آن جزیره، سنگهای قلعه جهت ساخت ابنیه مختلف به بندرعباس منتقل میشده (تاورنیه، همان، ص 370؛ لاکهارت، لارنس، همان، ص 326) لذا این عمارت نیز با استفاده از سنگهای قلعه هرمز احداثشده است. نمایی از شرق شهر بندرعباس و عمارت کلاهفرنگی؛ سالهای 1735 – 1744…
موجهای گرما تا 20 مرداد ادامه دارد
