چرا چتر سبز گردشگري در استان صنعتي هرمزگان گسترده نمي شود؟

صبح ساحل ، اقتصادی - «هرمزگان محکوم به صنعتي شدن است و ديگر هيچ.» اين نقشه راه، سه چهار دهه است تنها گزينه اي بوده که تصميم گيران و برنامه ريزان اقتصادي پايتخت نشين روي ميز ساحل نشينان خواهان توسعه در مهم ترين استان ساحلي و دريايي ايران گذاشته اند؛ استاني که افزون بر 2200 کيلومتر نوار ساحلي شگفت انگيز خليج پارس و درياي مکران از مجموع 5800 کيلومتر سواحل شمال و جنوب کشور را به خود اختصاص داده است.... پس از گذشت اين چند دهه پرفراز و نشيب، حال اگر با عينک عقلانيت و با چشماني واقع بين سر بچرخانيم و به گذشته ها بنگريم، پي خواهيم برد که به بيراهه رفته ايم.... اين نسخه اقتصادي شايد رونق معيشت و شکوفايي اقتصادي ساحل نشينان درياي پارس و حتي هموطناني از استان هاي همسايه دور و نزديک اين خطه زرخيز جنوب را در پي داشته، اما چندين برابر ارزش اقتصادي اين رهآورد، چهره عروس زيباي طبيعت بکر و دلفريب اين منطقه را زخمي کرده و گنجينه هاي گرانبها و خدادادي آن را به باد فنا داده است. از ايجاد بنادر عظيم تجاري و صنايع کشتي سازي گرفته تا ساخت و سازهاي غير مسوولانه در حريم دريا و راه اندازي صنايع آلاينده اي همچون فولاد و آلومينيوم و پالايشگاه نفت تا نيروگاهي که زمين و آسمان آسم گرفته را به سرفه انداخته اند. حال در اين آشفته بازار توسعه صنعتي، دغدغه و نگراني برخي ناظران در چنين استاني که محکوم به صنعتي شدن مي باشد، آن است که چرا درخت صنعت سبز و بدون دودکش دنيا يعني گردشگري در اين استان ريشه نزده است. براي پاسخ دقيق تر به چنين سوالي بايد اصول بنيادين علم توريسم را مرور کنيم؛ نخست اينکه، گردشگري صنعتي چتري است که از صنايع ارايه دهنده خدمات اقامتي، تغذيه، خريد و سوغات گرفته از يکسو تا صنايع حمل و نقل چهارگانه جاده اي، دريايي، ريلي و هوايي و همچنين آژانس هاي خدمات مسافرتي و راهنمايان گردشگري از سوي ديگر را شامل مي شود. نکته دوم و مهم تر اينکه، دست اندرکاران اين صنايع پراکنده -همچون چرخ دنده هاي يک ساعت- بايد طبق يک سيستم هماهنگ و دقيق در تعامل با همديگر عمل کنند تا برنامه هاي پيش بيني شده اجرايي شود. دستيابي به چنين هدفي -رضايت مشتريان به عنوان هدف اصلي صنعت خدماتي گردشگري- علاوه بر درست و اصولي عمل کردن فعالان هر صنف  در استان هرمزگان به صورت جداگانه، نيازمند استفاده از ابزارهاي مديريتي کلان و فراصنفي- تشکيلات دولتي و حاکميتي همچون سازمان گردشگري يا فراتر از آن استانداري به عنوان عالي ترين نهاد اجرايي يک استان- مي باشد که اين صنايع و مراکز پراکنده ارايه دهنده خدمات گردشگري را زير يک چتر واحد، گردهم آورد و طبق يک برنامه جامع و کاربردي به سوي سرمنزل مقصود هدايت کند. آنچه که در استان هرمزگان به عنوان يک منطقه جغرافيايي منحصربفرد و داراي پتانسيل هاي گردشگري بالا شاهد هستيم، تنها وجود جاذبه ها و سخت افزارهاست نه وجود نرم افزارهاي لازم براي ارايه خدمات مطلوب به گردشگران. مهم تر از آن، بايد متذکر شد که ساختارهاي مديريتي و حاکميتي در اين استان نيز عزم جهادي و اراده جدي بر گسترش همه جانبه صنعت گردشگري ندارند و صرفا به گذران روزمرگي ها، بسنده کرده اند.به مفهوم ساده تر، شايد  با نگاهي اغماض آميز و خوشبينانه بگوييم که سخت افزار هاي اوليه صنعت گردشگري در اين استان همچون هتل ها، اقامتگاه ها، رستوران ها و امکانات حمل و نقلي و.... - هر چند در حد ميانگين يا حتي پايين تر از استانداردهاي ملي و بين المللي - فراهم است اما ساختارها و ابزار و امکانات نرم افزاري به منظور بهره مندي و لذت بردن گردشگران از جاذبه هاي طبيعي و تاريخي آن چندان مهيا نيست.  نکته قابل تأمل ديگر اينکه، در مرکز استان هرمزگان - بندرعباس با جمعيتي نيم ميليون نفري- ده ها آژانس خدمات مسافرتي و جهانگردي وجود دارد که کار هر روزه اشان صرفا فروش بليط قطار و هواپيما و نهايتا صدور ويزا براي مسافران داخلي يا ارايه خدمات محدود به مسافران خارجي است اما بر خلاف رسالت اصلي شان، براي برگزاري تورهاي گردشگري- سفرهاي گروهي، سازماندهي شده و شناسنامه دار در ابعاد ايرانگردي و جهانگردي- به عنوان يک خدمت نرم افزاري جهت لذت بردن مردم از سفرهاي گروهي و سازماندهي شده، به دلايل مختلف فعاليت چشمگيري ندارند. از سوي ديگر در بحث بازاريابي جاذبه ها و تبليغات مربوط به مقاصد گردشگري هرمزگان ( عرضه جذاب بسته هاي سفر يا پکيج تور) نيز که اساس ارايه اطلاعات به متقاضيان سفر مي باشد، آنگونه که بايد و شايد اقدام موثري صورت نگرفته است؛ تا بدانجا که اگر در افکار عمومي ايرانيان پيرامون ذهنيت آنها از استان هرمزگان کندوکاو کنيم، پي خواهيم برد که از هرمزگان غالبا جز مراکز خريد اجناس ارزان قيمت يا لوکس و سواحل و مناظر دريايي بدون امکانات رفاهي و  تصور دقيق تري ندارند.... حال آنکه اين استان با برخورداري از 14جزيره کوچک و بزرگ با دنيايي از شگفت هاي طبيعي، وجود چندين شهر بندري با جاذبه فرهنگي و گردشگري بالا، هم رمز و رازهاي تاريخي را در خود نهفته دارد و هم صاحب آيين ها و سنت هاي ويژه اي است که بسان آن را در هيچ نقطه از کشور پهناور ايران زمين نمي توان يافت. از سوي ديگر، هرمزگان صاحب گنجينه هاي طبيعي شناخته شده اي در جهان همچون جنگل هاي دريايي مانگرو در کرانه هاي غربي و شرقي اين استان(تالاب هاي بين المللي خوران و خور آذيني)، ژئوپارک قشم به عنوان تنها ژئوپارک منطقه خاورميانه و قاره آسيا و برندي معتبر در عرصه جهانگردي، مناطق حفاظت شده اي منحصربفردي همچون کوهستان گنو، جزاير شگفت انگيزي همچون هرمز، هندورابي، شيدور، هنگام و جاذبه ها و مناظر بکر و چشم نواز ديگري در خشکي و دريا  برخوردار است که هر يک از آنها براي عاشقان سفر جهت تجربه لذت حضور در اين سرزمين شگفتي ها، بس است. به عقيده نگارنده، علت ريشه اي پا نگرفتن صنعت سبز گردشگري در هرمزگان هم به عدم ايمان و باور عميق سکانداران کشتي توسعه در استان به رونق چنين کسب و کار تحول آفريني باز مي گردد و هم به ضعف عملکرد کنشگران و فعالان اين صنعت. دولتي ها عزم و ارده اي جدي براي توسعه همه جانبه صنعت گردشگري ندارند و دست اندرکاران بخش خصوصي قواعد بازي را به شکل درست و اصولي رعايت نمي کنند. گويا فراموشمان شده که صنعت گردشگري به همان ميزان که داراي ويژگي هاي يک کسب و کار اقتصادي مي باشد و دغدغه کنشگران آن نيز به دست آوردن سودهاي کلان است، به همان اندازه هم ماهيت فرهنگي دارد و نيازمند صرف هزينه هاي بسيار زياد است تا پس از انجام فرهنگسازي هاي لازم، با مشتريان داخلي و خارجي اش شبکه شود. اگر در فهرست کتاب ها و آرشيو مجلات و نشريات و برنامه هاي راديو و تلويزيون استان هرمزگان فقط در برش زماني يک دهه اخير به عنوان مشت نمونه خروار، نظري بيندازيد، پي خواهيد برد که از مجراي رسانه هاي جمعي که فراگيرترين ابزارهاي ارتباطي هستند، فرهنگسازي چنداني در بحث گسترش  و نهادينه کردن سفرهاي ساماندهي شده(تور) صورت نگرفته است؛ هر چند شايد عده اي تبليغات مقطعي و هياهوهاي رسانه اي دستگاه هاي دولتي در بحث سفرهاي نوروزي را به عنوان اقدامي اثرگذار در بحث تشويق مردم به مسافرت رفتن قلمداد کنند اما بايد توجه داشت که گردشگري بنا بر استانداردهاي تعريف شده آن، مقوله اي فراتر از سفر رفتن را شامل مي شود؛ به معناي ساده تر يک گردشگر با يک مسافر و بازديد کننده عادي، از منظر سبک زندگي، زمين تا آسمان تفاوت دارد.خلاصه کلام اينکه در استان هرمزگان  به ميزان اندکي کار فرهنگي و تبليغي در مباحث گردشگري-به شکل اصولي و اثربخش نه شعاري- صورت گرفته است. استان هاي اصفهان، فارس، خراسان، آذربايجان، گيلان، مازندران و .... اگر در فهرست گزينه هاي سفرهاي گردشگري بسياري از ايرانگردان يا جهانگردان قرار دارند، در وهله نخست مديون اقدامات فرهنگي، تبليغاتي و رسانه اي دستگاه هاي دولتي، شرکت هاي بخش خصوصي و نهادهاي غيردولتي و مردم نهاد در آن استان هاست. به تعبير عاميانه تر، در سطح ملي و بين المللي» استان فلان يا بهمان در صنعت گردشگري برند شده اند» به عقيده نگارنده تا زماني که به موازات انجام فعاليت هاي عمراني و زيرساختي همچون هتل سازي، احداث مجتمع هاي گردشگري، توسعه خدمات حمل و نقلي و ... به عنوان سخت افزارهاي صنعت گردشگري، مولفه هاي نرم افزاري مهمي همچون راه اندازي تورهاي فرهنگي، تاريخي و طبيعت گردي، ترويج و فروش بسته هاي سفر(پکيج تور) از طريق کانال هاي موثر بازاريابي و همچنين تبليغات کارآمد و اطلاع رساني اثرگذار و فراگير جاذبه ها و مقاصد گردشگري مدنظر کنشگران، تصميم گيران و متوليان امر قرار نگيرد، چرخ دنده هاي اين صنعت سبز در مهم ترين استان ساحلي و دريايي ايران همچنان لق خواهد زد؛ اينگونه است که آواز گوشنواز صنعت بدون دودکش جهان در ميان هياهوي صداي گوشخراش چرخ دنده هاي کارخانجات صنعتي و بنگاه هاي آلاينده پايتخت اقتصادي ايران {هرمزگان} گم مي شود.... تا جايي که هنوز که هنوز است، مسافران و بازديدکنندگان، طبيعت گردان، ايرانگردان و جهانگرداني گسيل شده از تورهاي متعلق به آژانس هاي گردشگري پايتخت، چراغ خاموش مي آيند، مي خورند، مي برند و مي روند اما دست اندرکاران پرتلاش و فعالان جهادگر صنعت گردشگري در هرمزگان را کمتر مقام مسوول يا شهروندي مي شناسد.