دعوای اعسار از پرداخت محکوم به در نگاه کلی

نویسنده: سید مهدی موسوی

در چه مواردی امکان طرح دعوای اعسار وجود دارد؟

همانند تمامی دعاوی حقوقی، قانونگذار برای دعوای اعسار از پرداخت محکوم به، شرایطی را پیش بینی کرده که عبارت اند از: ۱-صدور حکم قطعی از دادگاه‌های عمومی مبنی بر محکومیت مالی ۲-اثبات عدم توانایی مالی ۳-نداشتن اموال اعم از منقول و غیر منقول یا عدم تکافوی آن‌ها جهت پرداخت بدهی به غیر از مستثنیات دین ۴-رعایت شرایط قانونی دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به.

آیا در تمام محکومیت‌های مالی می‌توان اعسار را درخواست کرد؟

بله. به استناد ماده ۲۲ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی،در کلیه محکومیت‌های مالی مانند:چک،سفته،مهریه،نفقه،دیه و... امکان تقاضای اعسار وجود دارد.

آیا همه اشخاص امکان طرح دعوای اعسار از پرداخت محکوم به را دارند؟

در پاسخ باید گفت خیر. به دلالت ماده ۱۵ قانون اجرای محکومیت‌های مالی، دادخواست اعسار از سوی اشخاص حقوقی و تاجرین پذیرفته نخواهد شد و این اشخاص می‌بایست دادخواست اعلان ورشکستگی خود را به دادگاه صالح تقدیم نمایند.

شرایط دادخواست اعسار چیست؟

همانطور که بیان گردید،تقاضای اعسار از پرداخت محکوم به، دارای شرایطی است: شرط اول این است که این درخواست در قالب دادخواست حقوقی مطرح گردد. شرط دوم اینکه دادخواست به دادگاه صادر کننده حکم قطعی که می توانند دادگاه نخستین و یا تجدیدنظر باشد، تقدیم شود. شرط سوم آن است که مدعی اعسار صورت کلیه اموال منقول و غیر منقول و حساب‌های بانکی و مشخصات دقیق آن‌ها و وجود دین نزد اشخاص ثالث و هر گونه معاملاتی که در طول ۱ سال قبل از طرح دعوای اعسار را داشته است در قالب فرم صورت برداری از اموال، به دادخواست خود ضمیمه کند. شرط چهارم نیز اینگونه است که مدعی اعسار باید استشهادیه محلی مبنی بر شهادت ۲ نفر شاهد که به عدم توانایی مالی مدعی اعسار جهت پرداخت دین،شهادت دهند را به دادخواست خود ضمیمه کند.

آیا شهود مدعی اعسار حتما باید مرد باشند؟

در قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی،سخنی از تعیین جنسیت و الزامی بودن آن نکرده لکن با توجه به اینکه ماده ۱۴ قانون مزبور،دعوای اعسار را دعوای غیرمالی قلمداد کرده و به دلالت ماده ۲۳۰ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، در دعاوی غیر مالی تعداد و جنسیت شهود الزاما می‌بایست ۲ شاهد مرد باشد، رویه قضایی بدین صورت است که استشهادیه حتما می‌بایست توسط ۲ شاهد مرد امضا شود.

آیا امکان قسط بندی کل مبلغ دین وجود دارد؟

بله.دادگاه با توجه به میزان درآمد مدعی اعسار ممکن است که کل مبلغ دین را قسط‌بندی کند. البته این را نیز باید درنظر داشته باشیم که در رویه قضایی، معمولا مبلغی به عنوان پیش قسط تعیین می گردد.

انتقال مال به قصد فرار از دین و سپس طرح دعوای اعسار جرم محسوب می گردد؟

بله. مطابق ماده ۲۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، انتقال مال به دیگری به هر نحو بوسیله مدیون با انگیزه فرار از ادای دین به نحوی که باقیمانده اموال برای پرداخت دیون کافی نباشد، موجب حبس تعزیری یا جزای نقدی درجه ۶ یا جزای نقدی معادل نصف محکوم به یا هر دو مجازات می‌باشد و همچنین در صورتی که منتقل الیه نیز با علم به موضوع اقدام کرده باشد در حکم شریک جرم است.البته بر اساس رای وحدت رویه شماره ۷۴۴ مورخ 20/01/1398 لازمه اعمال ماده فوق، وجود محکومیت قبلی و قطعی مدیون به پرداخت دین است و در صورت عدم وجود حکم قطعی، انتقال مال به قصد فرار از دین جرم محسوب نشده و ممکن است صرفا ضمانت اجراهای حقوقی به دنبال داشته باشد.

سخن پایانی

با توجه به اینکه دعوای اعسار از پرداخت محکوم به از دعاوی حساس و مهم حقوقی به شمار می‌آید و عدم رعایت شرایط قانونی، باعث رد آن می‌شود، توصیه می گردد که متقاضی اعسار با وکلای دادگستری مشورت کرده تا از خطرات رد شدن خواسته خود در امان بماند چرا که این درخواست، آخرین راهکار وی جهت عدم زندانی شدن است.