بازدارندگی در دنیای مدرن

از ابتدا شکل‌گیری اولین تمدن‌های بشری "امنیت" یکی از پر ابهام‌ترین مفاهیم زندگی انسان‌ها بوده است. در عصر مدرن با ظهور دولت_ملت‌ها و هم‌راستا با آن ظهور اندیشه‌های سیاسی مدرن تعریف امنیت دستخوش تغییرات گسترده قرار گرفته است. همچنین پیشرفت روز از افزون فناوری و تکنولوژی، ساخت سلاح‌های جدید با میزان تخریب بالا‌ در فاصله‌های دور از سرزمین مبدا را به همراه داشت‌.

بدون شک ساخت بمب اتم توسط ایالات متحده و استفاده از آن در حمله به ژاپن در روز‌های پایانی جنگ جهانی دوم اوج مخرب بودن تسلیحات نظامی را به نمایش گذاشت. ایالات متحده که با ساخت بمب اتم به دنبال بیشینه کردن قدرت در عرصه نظام بین‌الملل بود در نهایت با ساخت بمب اتم توسط شوروی سابق به عنوان رهبر بلوک شرق مواجه شد‌.

این اتفاق سبب شد دیگر کشور‌های جهان نیز برای حفظ امنیت خود در نظام بین‌الملل آنارشیک به دنبال دستیابی به بمب اتمی بروند‌ و اکنون جامعه بین‌الملل با ابهام بیشتر حول مفهوم امنیت و البته مفهوم بازدارندگی روبه رو شوند.

در میان تکاپوی جهان به دنبال یافتن معمای امنیت خاورمیانه که روزگاری خاستگاه امپراطوری‌های بزرگ جهانی مانند ایران و عثمانی بود با دخالت قدرت‌های نوظهور غربی با بحران‌های پی در پی امنیتی روبه رو شد. ایجاد دولت_ملت‌ها جدید و تغییر مرز‌ها از عوامل شکل‌گیری این بحران‌‌ها بود. به صورت مشخص ایجاد رژیم جعلی اسرائیل بزرگ‌ترین بحرانی بود که غربی‌ها آن را به رهبری انگلیس در منطقه خاورمیانه به وجود آوردند و بعد‌ها با مداخله‌گری ایالات متحده از این رژیم حمایت کردند. حمایت‌ها از رژیم اسرائیل تاجایی پیش رفت که آنها با سکوت جامعه بین‌الملل به ویژه کشور‌های غربی به سلاح هسته‌ای و بمب اتم دست پیدا کردند و اکنون بی‌ثباتی و جنگ را در منطقه به ارمغان آورده‌اند.

جنگ افروزی‌های رژیم اسرائیل با حمایت‌های بی‌قید و شرط آمریکا و اروپا معمای امنیت را برای کشور‌های خاورمیانه به ویژه برای ایران با چالش جدی مواجه کرده است.‌

تجاوز‌ رژیم اسرائیل با سلاح‌های فوق پیشرفته ایالات متحده به ایران، لبنان، یمن، غزه و دیگر کشور‌ها تا کی ادامه خواهد داشت؟ آیا تضمینی وجود دارد که رژیم اسرائیل از ۸۰ تا ۹۰ بمب هسته‌ای که برای نابودی خاورمیانه کافی است استفاده نکند؟ آیا سلاح هسته‌ای برای این رژیم جنایتکار فقط نقش بازدارندگی دارد یا می‌تواند به بهانه‌های چون جنگ پیشگیرانه مورد استفاده قرار بگیرد؟

پاسخ قطعی به این سوالات شاید از عهده برجسته‌ترین پژوهشگران و اساتید روابط بین‌الملل هم برنیاید. اما یک موضوع به خوبی هویدا و مشخص است. این موضوع تنهایی تاریخی ایران در منطقه در دفاع از خاک خود است‌. بیشینه کردن توان بازدارندگی در دفاع از مردم، سرزمین، تاریخ و تمدن ایران‌زمین امری ضروری است که دیر یا زود باید عملی شود. دسترسی ایرانیان به دانش هسته‌ای در کنار توان موشکی تاکنون دو مولفه اساسی در توان بازدارندگی ایران بوده است.

تردیدی نیست اگر موشک‌ باران‌های ویران‌کننده نیرو‌های مسلح در جنگ ۱۲ روزه نبود تهران، اصفهان، تبریز،کرمانشاه،شیراز و بندرعباس سرنوشت بهتری از بیروت، دمشق و غزه نداشتند. اما همانطور که گفتیم و آغاز جنگ تحمیلی دوم ثابت کرد توان بازدارندگی به اندازه‌ای نبود که از تجاوزگری رژیم اسرائیل با حمایت تمام قد آمریکا و اروپا جلوگیری کند.

به گفته نظریه پردازان واقع‌گرا زمانی که توازن قوا میان قدرت‌ها نباشد به دلیل فقدان قدرت عالی در نظام بین‌الملل منجر به جنگ می‌شود. اکنون سوال اساسی به وجود می‌آید این است آیا بازندارندگی نهایی و امنیت پایدار برای ایران از طریق سلاح هسته‌ای به وجود می‌آید یا خیر؟

تجربه‌های تلخ دومین جنگ تحمیلی بر ایرانیان و تنهایی آن‌ها در دفاع از میهن خود

اهمیت توجه به تمام گزینه‌های تثبیت بازدارنگی را بیش از پیش به نمایش می‌گذارد.

منطق زور و قدرت همچنان در نظام بین‌الملل حاکم است. تاریخ اثبات کرده است زور و قدرت باید از با زور و قدرت پاسخ داده شود. اما ابعاد دقیق‌تر این پاسخ باید مشخص شود. سلاح هسته‌ای می‌تواند یکی از پاسخ‌ها باشد اما همه اجزای این پاسخ نیست. در ضمن ایران در دستیابی به سلاح هسته‌ای با چالش‌های ساختاری و نهادی گسترده‌ای در نظام بین‌الملل روبه است و باید برای این این موضوع نیست

چاره‌اندیشی شود.‌