سقوط مصرف لبنیات

وقتی دلار افسار گسیخته رشد می‌کند؛ بوی قربانی شدن یکی دیگر از اقلام مصرفی خانوار به مشام می‌رسد و این بار قرعه کار به نام لبنیات افتاده است. گویی درآمد دلاری بر مصرف داخلی ارجحیت دارد. تولیدکننده ترجیح می‌دهد شیر خشک صنعتی و پودر آب پنیر تولید کند و از صادرات آن منتفع شود تا شاهد آن باشد که شیر و ماست و پنیرش فوج فوج به کارخانه مرجوع می‌شود. چراکه گزارش‌های میدانی در چند روز گذشته نشان می‌دهد؛ موجی از نارضایتی در پی افزایش قیمت لبنیات در میان مصرف‌کنندگان به راه افتاده است و کاهش تقاضا برای لبنیات به حدی بالاست که شاهد بازگشت محصولات فروش‌نرفته از فروشگاه‌ها به کارخانه‌ها هستیم و حتی علی‌رغم مصوبه اخیر ستاد تنظیم بازار که قیمت شیر خام را به ۲۹،۵۰۰ تومان کاهش داده تا لبنیات ارزان شود اما بعید است دامداران همکاری کنند. چرا که مشکلات تولید هم این روزها کم نیست از فروش نهاده‌های دامی دولتی در بازار سیاه با قیمت‌های بالا گرفته تا تب برفکی و موج اخیری که بین تولیدکنندگان برای صادرات محصولات لبنی مثل آب‌پنیر و شیرخشک صنعتی به راه افتاده است؛ دست به دست هم داده تا پایانی برای این دور باطل وجود نداشته باشد. با این حال چنانچه دولت موفق به کنترل شرایط شود؛ انتظار می‌رود قیمت محصولات لبنی بین ۱۰تا۱۷ هزار تومان کاهش پیدا کند. هرچند که این کاهش قیمت، عملا دردی از مشکل کاهش قدرت خرید کم نمی‌کند چرا که اگر میزان افزایش قیمت‌ها را با میزان افزایش حقوق و دستمزد در طی سال‌های گذشته مقایسه کنیم؛ مشخص می‌شود که هیچ توازنی در کار نیست. چرا که در پنج سال گذشته حقوق پایه رشد حدود چهار برابری را تجربه کرده است در حالی که یک پاکت شیر ساده، بیش از هفت برابر گران شده است.

این موضوع در خصوص سایر محصولات لبنی نیز صادق است و نشان از یک شکاف عمیق بین درآمد و هزینه‌های حداقلی برای زندگی دارد که نتیجه آن چیزی جز کاهش روز افزون سطح رفاه خانوار نیست و پدران و مادرانی که هر روز مجبور هستند از یکی دیگر از نیازهای اولیه خود و خانواده‌یشان بزنند. ولی مگر می‌شود که شیر و پنیر و ماست را از سفره حذف کرد؟ مگر چقدر می‌توان صرفه‌جویی کرد؟ مصرف یک پاکت شیر در یک خانواده چهار نفره که بسیار حداقلی است؛ در هفته 270‌هزارو900 تومان هزینه دارد. اگر دوقالب پنیر معمولی در هفته را نیز برای یک خانواده چهار نفره در نظر بگیریم؛ حدود 200 هزار تومان نیز، مصرف پنیر برای این خانواده هزینه دارد. متاسفانه بسیاری از خانواده‌ها مصرف ماست را مدت‌هاست که به حداقل رسانده‌اند اما اگر یک سطل ماست یک کیلویی در هفته، حداقل مصرف خانوار باشد؛ 75 هزار تومان نیز بایستی برای آن در نظر گرفت. یعنی به عبارتی، همین مایحتاج حداقلی 2 میلیون و 180 هزار تومان برای خانواده هزینه دارد. این رقم بالا و عدم تناسب هزینه و درآمد در برخی خانوارها باعث شده است که برای مدیریت هزینه‌ها، مصرف لبنیات به مناسبت‌های خاص محدود شود. این در حالی است که در سال 1400 شیر خام درب کارخانه 6 هزار و 400 تومان قیمت داشت و به همان نسبت محصولات لبنی نیز ارزان‌تر بودند.

مثلا یک پاکت شیر 7 هزار و 400 تومان و یک قالب پنیر 20 هزار تومان قیمت داشت. در سال 1402 قیمت شیر پاکتی ساده به 18 هزار تومان و یک قالب پنیر به 48 هزار تومان رسید و همین افزایش قیمت‌ها باعث شده است که سرانه مصرف لبنیات در ایران از حدود ۱۳۰ کیلوگرم در سال ۱۳۸۹ به حدود ۵۵ کیلوگرم در سال‌های اخیر سقوط کند. یعنی افتی حدود ۵۸ درصدی و در عین حال، وزارت بهداشت و رسانه‌های تخصصی حوزه سلامت می‌گویند ایرانی‌ها اکنون حدود ۹۰ کیلوگرم کمتر از سرانه جهانی لبنیات مصرف می‌کنند؛ شکافی که به‌طور مستقیم با سلامت استخوان، پوکی استخوان در سال‌های آینده و هزینه‌های درمانی گره می‌خورد.

مقایسه قیمت‌ها در آبان 1400 و آبان 1404

مقایسه قیمت‌ها در بازار محصولات لبنی نشان می‌دهد روند افزایش قیمت این اقلام طی چهار سال به شکل ناموزون و سرسام‌آوری صورت گرفته است. به‌طوری‌که قیمت کره 50 گرمی از 5 هزار و 600 تومان به 39 هزار تومان رسیده است و یا در میان اقلام پرمصرف، شیر کم‌چرب یک لیتری قوطی از 10 هزار و 900 تومان به بیش از 70 هزار تومان رسیده است. در گروه پنیرها، پنیر ساده از 11 هزار و 600 تومان در سال 1400 به 80 هزار تومان در آبان 1404 رسیده است و تحقیقات میدانی نشان می‌دهد در حال حاضر 96 هزار تومان قیمت دارد.

در مجموع، بررسی‌ها نشان می‌دهد قیمت اقلام متعارف لبنی در محدوده‌ای بین 39 تا 119 هزار تومان در نوسان است و

اختلاف نرخ میان برندهای مختلف، ناشی از نوع، بسته‌بندی و برند تجاری آن‌هاست.

در جلسه اخیرتنظیم بازار، قیمت شیر خام و ۴ قلم محصول لبنی اصلی بازنگری شده است. بر این اساس قیمت شیر خام درب کارخانه کیلویی ۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان، شیر نایلونی ۹۰۰گرم ۱.۵ درصد چربی ۳۸هزار و ۷۰۰ تومان، شیر بطری ۱۰۰۰ گرمی ۱.۵ درصد چربی ۴۸ هزار و ۷۰۰ تومان، پنیر uf ۴۰۰ گرمی ۱.۵ درصد چربی ۹۴ هزار و۵۰۰ تومان و ماست ۲۰۰۰ گرمی ۱.۵ درصد چربی ۱۱۸ هزار تومان مصوب شد.

روزنامه صبح ساحل