زندگی بدون استوری

در گپ و گفت با عده‌ای از همین جوانان چه در دانشگاه‌‌ها، چه در کافه‌‌ها و چه در گروه‌های کوچک دوستانه می‌توان رگه ‌ای از این خستگی عمیق از بابت حضور در شبکه‌های اجتماعی و دنبال کردن الگوریتم‌های تحمیلی را دید. نوعی فرسودگی و خستگی که حاصل فشار دائمی برای بروز بودن و پاسخ ‌دادن، به اشتراک گذاشتن و همچنین رقابت کردن با تصاویری که معلوم نیست واقعی باشند یا اینکه نسخه بزک کرده و چند بار ویرایش ‌شده یک زندگی معمولی را به تصویر کشیده‌اند.

برای بخش دیگری از این جوانان، ماجرا تنها به خستگی یا دغدغه حریم خصوصی محدود نمی‌شود، بلکه موضوع این است که در آن هر فرد باید چیزی تولید کند، چیزی نمایش دهد و چیزی عرضه کند تا در مسابقه دیده ‌شدن در پلتفرم‌ها عقب نماند. آن‌‌ها می‌‌گویند نمی‌خواهند ارزششان بر اساس اعداد و نمودارهای پلتفرم‌‌ها تعیین شود، نمی‌خواهند شخصیتشان تابع الگوریتم‌‌ها باشد و نمی‌‌خواهند لحظات زندگی‌شان به کالایی تبدیل شود که باید برای جلب توجه بیشتر بسته ‌بندی و طبق سلیقه‌ی هزاران مخاطب کادوپیچ شود. به‌طور مثال؛ دختر دانشجویی که ممکن است یک روز با خودش فکر کند چرا هر بار به کافه می‌‌رود ناخودآگاه دنبال زاویه مناسب برای عکس گرفتن است و به این نتیجه می‌‌رسد که دارد زندگی می‌‌کند تا به بقیه ثابت کند زندگی می‌‌کند. یا جوانی که مدام بعد از دیدن عکس سفرها و مهمانی‌‌های دوستانش احساس کمبود می‌کند و بدون اینکه بداند آن تصاویر چه ماهیتی دارند ‌یا حاصل بدهی و قسط می‌باشند، یک عقب افتادگی از سبک زندگی جوان امروزی در خود می‌بیند. در همین فضا، حتی روابط عاطفی نیز از فشار نمایش در امان نمانده‌اند و زوج‌هایی تصمیم می‌گیرند عکس‌های دو نفره‌‌شان را منتشر کنند و در معرض دید دائمی قرار بگیرد که این موضوع می‌تواند آرامش آن دو را تحت نظرات کاربران زیر سوال ببرد و زیر سایه قضاوت‌‌های آنان باشند.

این مقاومت آرام و بی ‌سر و صدا در سکوت مجازی، غیبت، حذف حساب‌‌ها و یا غیر فعال کردن آن‌ها دیده می‌شود. از این رو و در کنار ابعاد فرهنگی و روانی، نگرانی از نظارت پنهان نیز سهم قابل توجهی در شکل ‌گیری این گرایش می‌تواند داشته باشد. نسل جدید برخلاف نسل‌های پیشین که نسبت به داده‌‌ها و ساز و کارهای جمع ‌آوری اطلاعات آگاهی محدودی داشتند، از همان دوران نوجوانی با مفاهیمی مانند ردیابی، هوش مصنوعی، تحلیل رفتار و الگوریتم‌‌های تبلیغاتی آشنا شده و تجربه کرده‌‌اند که چگونه کوچک‌‌ترین تعاملات دیجیتال، از جست ‌و جوی ساده تا لایک و ... می‌‌تواند به داده‌‌ای تبدیل شود که بعدها برای پیش‌بینی رفتار یا جهت ‌دادن به تصمیم‌‌هایشان مورد استفاده قرار گیرد. با این همه باید گفت اینکه آیا خواستی برای دیده نشدن یک موج موقت است یا یک مرحله‌ی پایدار از تحولات فرهنگی نسل امروز، پرسشی است که پاسخ آن نیازمند زمان بیشتر می‌باشد اما نشانه‌‌های موجود از خستگی گسترده نسبت به شبکه‌‌ها گرفته تا رشد آگاهی نسبت به نظارت دیجیتال و ... حاکی از آن است که این گرایش می‌‌تواند در سال‌ های آینده عمیق‌تر شود و به بخشی از سبک زندگی جوانان تبدیل گردد.