ناممکن‌های مذاکره

این مذاکرات که با هدف دستیابی به توافقی برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها برگزار می‌شود، قرار است شامل جرد کوشنر، داماد و مشاور غیررسمی دونالد ترامپ، و استیو ویتکوف، فرستاده کاخ سفید از طرف آمریکا باشد، در حالی که هیئت ایران به ریاست عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، خواهد بود. بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، که بین واشنگتن و تهران میانجیگری می‌کند، نیز قرار است در این مذاکرات شرکت کند. مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای ایران و آمریکا روز سه‌شنبه برگزار خواهد شد و عمان از طریق میانجیگری و مساعی حسنه خود، این مذاکرات را تسهیل خواهد کرد.

مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا؛ فشار نظامی واشنگتن

ایران و آمریکا اوایل این ماه مذاکرات خود را برای حل اختلاف چند دهه‌ای خود بر سر برنامه هسته‌ای تهران و جلوگیری از یک رویارویی نظامی جدید از سر گرفتند. دور اول این مذاکرات غیرمستقیم در 6 فوریه بین عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و استیو ویتکوف، فرستاده ایالات متحده در خاورمیانه، برگزار شد. فرمانده ارشد نظامی در خاورمیانه نیز برای اولین بار در این مذاکرات حضور داشت.

با اینکه رئیس جمهور آمریکا ضمن حفظ فشار از طریق افزایش قابل توجه نیروهای نظامی در منطقه، از گشودگی دیپلماسی خبر داده است؛ روز جمعه گفت که ناو هواپیمابر یو اس اس جرالد آر. فورد، بزرگترین ناو هواپیمابر جهان، از کارائیب به خاورمیانه اعزام می‌شود تا به سایر دارایی‌های نظامی که ایالات متحده در منطقه ایجاد کرده است، بپیوندد و در صورت عدم موفقیت مذاکرات، خود را برای احتمال یک کمپین نظامی پایدار آماده می‌کند.

ترامپ بارها تهدید کرده است که برای وادار کردن ایران به پذیرش محدود کردن برنامه هسته‌ای خود، از زور استفاده خواهد کرد و ایران نیز گفته است که با حمله‌ای از جانب خود پاسخ خواهد داد. کشورهای عربی خلیج فارس هشدار داده‌اند که هرگونه حمله می‌تواند به یک درگیری منطقه‌ای دیگر منجر شود.

ترامپ در هفته‌های اخیر اظهار داشته است که اولویت اصلی او این است که ایران برنامه هسته‌ای خود را کاهش دهد. ایران گفته است که می‌خواهد مذاکرات صرفاً بر برنامه هسته‌ای متمرکز باشد. در جایی دیگر دولت ترامپ تأکید کرده است که ایران تحت هیچ توافقی نمی‌تواند غنی‌سازی اورانیوم داشته باشد. تهران می‌گوید که با این امر موافقت نخواهد کرد.

طبق گزارش اکسیوس، پیشنهاد ایالات متحده شامل تعلیق غنی‌سازی اورانیوم به مدت سه تا پنج سال و خروج 450 کیلوگرم (992 پوند) اورانیوم با غنای بالا از کشور است. با این حال، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، که این هفته با ترامپ در واشنگتن دیدار کرد، بر هرگونه توافقی که شامل گام‌هایی برای خنثی‌سازی برنامه موشک‌های بالستیک ایران و پایان دادن به تأمین مالی گروه‌های نیابتی مانند حماس و حزب‌الله باشد، تأکید کرده است. در واقع او همه تلاش خود را برای شکست مذاکرات تهران و واشنگتن به کار می‌گیرد تا با وارد کردن مواردی به بند توافق که به طور حتم از سوی ایران رد خواهد شد اجازه رسیدن به توافق را از بین ببرد.

پیش شرط‌های ایران در مذاکره

مجید تخت روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه ایران، در مصاحبه‌ای در تهران با بی‌بی‌سی که روز یکشنبه منتشر شد، پیش‌شرط‌های کشورش برای دستیابی به توافق با ایالات متحده را شرح داد. تخت روانچی گفت که توپ در زمین ایالات متحده است تا ثابت کند که می‌خواهد به توافق برسد و افزود که اگر ایالات متحده صداقت خود را نشان دهد، مذاکرات غیرمستقیم مجدد بین دو طرف می‌تواند به توافق منجر شود.

او با اشاره به پیشنهاد ایران برای رقیق کردن اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی خود به عنوان مدرکی دال بر تمایل این کشور برای دستیابی به توافق، گفت: «اگر آنها آماده مذاکره در مورد تحریم‌ها باشند، ما آماده‌ایم تا در مورد این موضوع و سایر مسائل مربوط به برنامه (هسته‌ای) خود بحث کنیم». تخت روانچی گفت که برنامه موشکی ایران قابل مذاکره نیست و این کشور محروم کردن خود از قابلیت‌های دفاعی‌اش را نمی‌پذیرد و افزود: «برداشت ما این است که آنها به این نتیجه رسیده‌اند که اگر می‌خواهید توافقی داشته باشید، باید روی مسئله هسته‌ای تمرکز کنید.» تخت روانچی موضوع غنی‌سازی صفر اورانیوم در خاک ایران را رد کرد و خاطرنشان کرد که از نظر تهران، «دیگر این موضوع مطرح نیست.»

او با انتقاد از افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه غرب آسیا هشدار داد که جنگ دیگری «آسیب‌زا و برای همه بد خواهد بود... همه رنج خواهند برد، به‌ویژه کسانی که این تجاوز را آغاز کرده‌اند». همچنین افزود که ایران به تهدید وجودی خود پاسخ متناسب خواهد داد و هشدار داد که جنگ علیه ایران پیامدهای منطقه‌ای خواهد داشت. تخت روانچی با توصیف دور قبلی مذاکرات با ایالات متحده به عنوان «کم و بیش در جهت مثبت» گفت که ایران با امید به دستیابی به توافق، به دور بعدی در ژنو خواهد رفت.

وی افزود: «ما تمام تلاش خود را خواهیم کرد، اما طرف مقابل نیز باید ثابت کند که صادق است.»

اظهارات او الگوی آشنایی در دیپلماسی ایران و آمریکا را دنبال می‌کند: ایران اصلاحات فنی و استدلال‌های راستی‌آزمایی ارائه می‌دهد، در حالی که اصرار دارد وضعیت دفاعی و قابلیت‌های غنی‌سازی داخلی آن دست نخورده باقی بماند. روند دیپلماتیک جدید بین ایران و ایالات متحده در بحبوحه تنش‌های شدید بین دو طرف و افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه صورت می‌گیرد.

مسئله موشکی ربطی به مذاکره ندارد

در راستای بیان مواضع ایران می‌توان به گفتگوی علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ایران، در مصاحبه‌ای که با شبکه الجزیره قطر در شب یکشنبه 26 بهمن، داشت تایید کرد: مسئله موشکی ربطی به مذاکره ندارد و جزو مسائل امنیت ملی ایران است، بنابراین در این مذاکرات درباره آن صحبتی نخواهد شد. آنچه در مسئله هسته‌ای مطرح شده، در جای خوبی قرار گرفته و طرفین می‌توانند بر اساس آن بحث کنند. دبیر شورای‌عالی امنیت ملی تصریح کرد: آقای ترامپ اعلام کرده که هدف مذاکره این است که ایران به سمت سلاح هسته‌ای نرود؛ این موضوعی است که ایران با آن موافق است و آماده مذاکره درباره آن هستیم.

لاریجانی تصریح کرد: تهران به مذاکره‌ای مثبت می‌نگرد، به شرط آنکه این مذاکرات منصفانه و معقول باشد و به ابزاری برای اتلاف وقت یا تحمیل موضوعاتی خارج از چارچوب هسته‌ای تبدیل نشود. او جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را نقطه اشتراک بالقوه برای شکل‌گیری توافق دانست. وی همچنین تأکید کرد: ایران نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را در چارچوب معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) می‌پذیرد، اما سخن گفتن از «غنی‌سازی صفر» را غیرواقع‌بینانه دانست و گفت: دانش هسته‌ای را نمی‌توان با تصمیم سیاسی حذف کرد و ایران نیازهای مشروع پزشکی و پژوهشی دارد. لاریجانی در پایان بار دیگر تأکید کرد ایران به‌دنبال جنگ نیست، اما در برابر تهدید تسلیم نخواهد شد و بر ترکیبی از مذاکره و بازدارندگی تکیه دارد.

مقامات ایران در موارد متعدد اعلام کردند که خواهان جنگ نیستند و هدف اصلی مذاکرات را تضمین ادامه برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای و رفع تحریم‌ها عنوان نمودند و تاریخ نشان داده که ایران هیچگاه آغازگر جنگی نبوده است. از سویی ایران به دنبال محدود کردن مذاکرات به برنامه هسته‌ای است اما اگر با زیاده‌خواهی تلاویو و واشنگتن شاهد افزودن بندهایی چون موضوعات موشکی و منطقه‌ای برای به چالش کشیدن و نابودی قدرت منطقه‌ای ایران باشیم، نمی‌توان انتظار رسیدن به نتیجه مطلوبی را از مذاکرات داشت. چارچوب رفتاری و سیاست ترامپ مبتنی بر «دیپلماسی اجبار» یا اعمال فشار است؛ ترامپ در پی آن است که هم مسیر مذاکره را باز نگه دارد و هم‌زمان آرایش نظامی امریکا در منطقه را تقویت کند. اظهارات اخیر او مبنی بر اینکه «ترس می‌تواند ایران را وادار به توافق کند» نشان‌دهنده ذهنیتی است که در تیم او وجود دارد؛ اینکه با استقرار ناوگان امریکایی در منطقه و افزایش سطح بازدارندگی، شاید بتوان ایران را به پذیرش توافق سوق داد. برداشت و محاسبه شخص او و تیمش از این تهدیدها و فرصت‌هاست. افزایش حضور نظامی امریکا بیش از آنکه لزوما نشانه تصمیم قطعی به آغاز جنگ باشد، می‌تواند تلاشی برای مهار سناریوی گسترش جنگ تلقی شود. چرا که امریکا نمی‌خواهد با جنگ با ایران خود را در باتلاقی به نام ایران بیندازد.

روزنامه صبح ساحل