درآمدزایی از رنج همشهری

اما مسئله فقط گرانی نیست؛ آنچه بیش از همه نگرانی ایجاد کرده، خطر بالقوه‌ای است که این حجم از بنزین ذخیره‌شده در گالن‌های پلاستیکی در حاشیه خیابان‌ها ایجاد می‌کند.

در شهری که گرمای هوا در برخی ساعات به اوج خود یعنی تا نزدیک 50 درجه می‌رسد، این گالن‌های بنزین، به تعبیر بسیاری از شهروندان، چیزی جز «بمب‌های متحرک» نیستند؛ کافی است یک جرقه، یک تصادف یا یک انحراف خودرو رخ دهد تا حادثه‌ای جبران‌ناپذیر رقم بخورد.

بسیاری از کسبه، کارمندان، رانندگان و خانواده‌ها معتقدند ادامه این وضعیت، علاوه بر تهدید امنیت جانی مردم، چهره شهر را نیز تحت تأثیر قرار داده و به نوعی عادی‌سازی یک فعالیت غیرایمن و غیررسمی انجامیده است.

از سوی دیگر، برخی مسئولان علت افزایش این پدیده را ، تعدیل نیرو، بیکاری و فشارهای معیشتی ناشی از جنگ اخیر می‌دانند؛ شرایطی که برخی افراد را ناچار کرده برای تأمین درآمد، وارد بازار سیاه خرید و فروش سوخت شوند. اما شهروندان می‌گویند هرچند بیکاری یک واقعیت تلخ است، اما نباید بهانه‌ای برای شکل‌گیری مشاغل پرخطر و تهدیدکننده امنیت عمومی باشد.

در شرایطی که هر گالن بنزین به‌تنهایی قابلیت اشتعال بالایی دارد، تجمع همزمان چندین فروشنده در یک محدوده، عملاً خیابان را به یک انبار سوخت بدون هیچ استاندارد ایمنی تبدیل می‌کند؛ انباری در دل بافت شهری، کنار مغازه‌ها، خانه‌ها، عابران پیاده و خودروهای در حال عبور.

خطر فقط انفجار نیست. نخستین تهدید، امنیت جانی شهروندان است. یک جرقه کوچک، یک ته‌سیگار، نقص فنی خودرو یا حتی حرارت مستقیم آفتاب می‌تواند فاجعه‌ای زنجیره‌ای ایجاد کند.

تهدید دوم، آسیب به نظم توزیع رسمی سوخت است. وقتی بخشی از سهمیه سوخت به بازار آزاد منتقل می‌شود، عملاً فشار مضاعفی بر جایگاه‌ها وارد می‌شود و صف‌های طولانی‌تر شکل می‌گیرد؛ چرخه‌ای که خود، دستفروشی را تقویت می‌کند.

تهدید سوم، شکل‌گیری اقتصاد غیررسمی و سوداگرانه است. در چنین شرایطی، سوخت از یک کالای مصرفی عمومی به یک ابزار سوداگری تبدیل می‌شود؛ وضعیتی که می‌تواند زمینه سوءاستفاده، احتکار و واسطه‌گری را گسترش دهد.

تهدید چهارم، افزایش احتمال جرائم خرد و درگیری‌های خیابانی است. در برخی موارد، اختلاف بر سر قیمت، کیفیت سوخت یا نحوه معامله می‌تواند به تنش و درگیری منجر شود.

اما شاید نگران‌کننده‌تر از همه، این باشد که بسیاری از این فروشندگان در مناطق پرتردد، مقابل مدارس، مراکز درمانی، بازارها و معابر اصلی مستقر شده‌اند؛ یعنی درست در جاهایی که کوچک‌ترین حادثه می‌تواند جان ده‌ها نفر را همزمان تهدید کند. این همان نقطه‌ای است که بحران سوخت، از یک مسئله خدماتی عبور می‌کند و به یک مسئله امنیت شهری تبدیل می‌شود؛ بحرانی که اگر امروز مدیریت نشود، فردا شاید دیگر با یک جمع‌آوری ساده قابل کنترل نباشد. در کنار رشد این بازار خیابانی، بحران صف‌های بنزین نیز به شدت مردم را تحت فشار قرار داده است و شاید یکی از دلایل این صف‌های طولانی همین دستفروشان بنزین باشند. گلایه مشترک مردم این است: ساعت‌ها انتظار در صف، آن هم زیر گرمای شدید و طاقت‌فرسای هرمزگان.

برخی رانندگان می‌گویند زمان انتظار برای سوخت‌گیری گاهی به دو تا چهار ساعت هم می‌رسد؛ زمانی که نه‌تنها بخش بزرگی از روز کاری آن‌ها را از بین می‌برد، بلکه باعث مصرف چند لیتر بنزین فقط برای روشن نگه داشتن خودرو و استفاده از کولر می‌شود.

یک راننده تاکسی در بندرعباس می‌گوید:«وقتی دو تا سه ساعت در صف می‌ایستی و چند لیتر همان‌جا می‌سوزانی، آدم می‌ماند این همه معطلی برای گرفتن ۲۰ لیتر سوخت واقعاً چه توجیهی دارد؟»

این مشکل برای رانندگان تاکسی‌های اینترنتی، مسافرکشان، صیادان، کارگران و حتی خانواده‌هایی که برای کارهای ضروری مثل رساندن بیمار به پزشک نیاز فوری به خودرو دارند، سخت‌تر و پرهزینه‌تر شده است. در شرایطی که ناوگان حمل‌ونقل عمومی استان با کمبود جدی تاکسی و اتوبوس مواجه است، بسیاری از مردم چاره‌ای جز تکیه بر خودرو شخصی ندارند. کارشناسان معتقدند بخشی از این فشار ناشی از مصرف بالای خودروهای فرسوده و پرمصرف داخلی است؛ خودروهایی که در گرمای جنوب و با کولر روشن، مصرفشان به ۱۲ تا ۱۴ لیتر در هر صد کیلومتر می‌رسد.

از سوی دیگر، نبود برنامه‌ریزی جدی برای توسعه خودروهای کم‌مصرف و دوگانه‌سوز، ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی و تفاوت اقلیمی استان‌های گرمسیری با سایر نقاط کشور، از جمله عواملی است که وضعیت هرمزگان را پیچیده‌تر کرده است. مسئولان استان می‌گویند موضوع در حال پیگیری است و طرح‌هایی از جمله راه‌اندازی جایگاه‌های سیار سوخت و تدوین برنامه ویژه برای هرمزگان در دست اجرا قرار دارد.

با این حال مردم معتقدند حل این بحران نیازمند اقدام فوری و عملیاتی است؛ چراکه ادامه صف‌های طولانی و همزمان گسترش فروش خیابانی بنزین، نه‌تنها معیشت مردم را مختل کرده، بلکه امنیت عمومی را نیز در معرض تهدید قرار داده است.

در میان پیشنهادهای مردمی، راه‌اندازی سامانه هوشمند اطلاع‌رسانی جایگاه‌های خلوت، افزایش سهمیه متناسب با شرایط اقلیمی استان، تقویت حمل‌ونقل عمومی، ساماندهی فروش غیرمجاز سوخت و اجرای طرح‌های منطقه‌ای متناسب با نیاز هرمزگان، از جمله مهم‌ترین مطالبات مطرح‌شده است.

مطالبه‌ای که این روزها در میان مردم هرمزگان بیش از هر زمان دیگری شنیده می‌شود، ساده اما حیاتی است؛ دسترسی آسان، ایمن و بدون اتلاف وقت به سوخت. مطالبه‌ای که اگر دیر شنیده شود، شاید فردا فقط یک بحران معیشتی نباشد؛ بلکه بحرانی امنیتی و اجتماعی باشد.

روزنامه صبح ساحل