آمار غم‌انگیز نقدینگی

نرخ رشد حجم نقدینگی (درصد تغییر نسبت به پایان سال قبل)

بررسی تغییرات نقدینگی در این گزارش نشان می‌دهد که رشد نقدینگی از 39 درصد در سال 1400 به 31.1 درصد در سال 1401 و سپس 24.3 درصد در سال 1402 رسیده است. همچنین در سال 1403 رشد نقدینگی 29.1 درصد گزارش شده است. اما به یکباره در زمستان 1404 این عدد به 53.3 درصد جهش کرده است که همین موضوع باعث شده است که حجم نقدینگی از 10 هزار همت در طی یک سال به 15.5 همت جهش کند و پایه پولی را 24.5 درصد به 61.5 درصد برساند که یک رشد معنادار در این شاخص به حساب می‌آید. لذا نقدینگی در زمستان ۱۴۰۴ یک جهش ناگهانی و شدید داشته و روند کاهشی سه فصل ابتدایی ۱۴۰۴ را کاملاً شکسته است.

در شرایطی که برای زمستان سال گذشته ضریب فزاینده نقدینگی: منفی ۴٫۲٪ ، پایه پولی: ۶۱٫۵٪ و نقدینگی: ۵۳٫۳٪ گزارش شده، یک زنگ خطر جدی در اقتصاد ایران به صدا درآمده است. این اعداد به ما می‌گوید که بانک مرکزی مجبور شده است خودش پایه پولی تزریق کند چون بخش خصوصی و بانک‌ها دیگر توان خلق نقدینگی از طریق اعتباردهی را ندارند. چرا که تحت تاثیر ضریب فزاینده منفی بانک‌ها به شدت محتاط شده‌اند با این حال بانک مرکزی برای پاسخ به نیازهای مالی دولت یا جبران کسری، پایه پولی را افزایش داده است. به عبارت دیگر نقدینگی زیاد شده است اما نه از مسیر همیشگی اعتباردهی، بلکه از مسیر مستقیم چاپ پول و اگر این روند ادامه پیدا کند؛ یعنی پایه پولی همچنان بالا بماند ولی ضریب فزاینده منفی باشد، در زمستان ۱۴۰۵ رشد نقدینگی احتمالاً به محدوده 72 درصد می‌رسد مگر اینکه بانک مرکزی پایه پولی را کنترل کند که با توجه به شرایط فعلی اندکی کار برای بانک مرکزی سخت است.

حال با هم بررسی کنیم که چطور به عدد 72 درصد رسیدیم و این عدد به معنای تورم چند درصدی در پایان سال خواهد بود؟ با فرض اینکه وضعیت زمستان ۱۴۰۴ در کل سال ۱۴۰۵ تداوم یابد یعنی ضریب فزاینده در محدوده منفی ۴ تا ۵ درصد باقی بماند و پایه پولی حدود 80 درصد رشد کند؛ آنگاه چون نقدینگی حاصل ضرب این دو در یکدیگر هستند؛ 1.8*0.04 معادل 72 درصد خواهد شد و از آنجایی که رابطه تاریخی بین رشد نقدینگی و تورم در ایران معمولاً با تأخیر ۴ تا ۸ ماهه همراه است. رشد نقدینگی چند ماه دیرتر بر تورم اثر خواهد گذاشت و از آنجایی که می‌دانیم در بلند مدت یک درصد افزایش در رشد نقدینگی به افزایش 0.89 درصدی تورم منجر می‌شود. لذا 18.7 درصد رشد نقدینگی که آن را با هم پیش‌بینی کردیم باعث خواهد شد 16.64 درصد به تورم فعلی اضافه شود. این عدد تورم را به اعداد افسارگسیخته‌ بالای 90 درصد خواهد رسید چرا که رشد نقدینگی و پایه پولی دو متغیری هستند که با توجه به کسری بودجه دولت و اضافه‌شدن هزینه‌های جنگ تحمیلی، قطعا به اعدادی که پیش‌بینی کردیم خواهند رسید و در صورت صحت آن می‌تواند محرکی برای تورم‌ ماه‌های آتی باشد و تورم را به اعداد بالای 90 درصد هم برسانند.

یک هشدار بزرگ

دارایی‌های خارجی بانک مرکزی از 20.8 درصد در ۱۴۰۰ به 92.6 درصد در زمستان ۱۴۰۴ رسیده است. این یعنی وابستگی پایه پولی به ورودی‌های ارزی به‌شدت افزایش یافته است. لذا اگر به دلیل کاهش صادرات نفت یا تنش‌های سیاسی، جریان ارزی قطع شود پایه پولی می‌تواند با یک شوک جدی مواجه شود و نقدینگی را از مسیر پیش‌بینی خارج کند.

شبه پول موتور اصلی رشد نقدینگی

آخرین گزارش فصلی مرکز آمار ایران در زمستان ۱۴۰۴، تصویر جالبی از سرنوشت نقدینگی در یک دهه اخیر به دست می‌دهد. سفری که از قله ۳۹ درصدی در سال ۱۴۰۰ آغاز شد، تا کف ۲۴٫۳ درصدی در سال ۱۴۰۲ پایین رفت، اما دوباره اوج گرفت. شبه پول که موتور اصلی رشد نقدینگی است از 38.1 در سال 1400 به 53.8 درصد در زمستان 1404 رسیده است. این در حالی است که در طی این سال‌ها ضریب فزاینده از 8.08 به 7.1 افت کرده است. این یعنی سیستم بانکی دیگر توان چندانی برای خلق پول جدید از طریق اعتباردهی ندارد. همچنین نگاهی به سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که رشد نقدینگی از ۳۹٪ به ۲۴٫۳٪ کاهش پیدا کرده است که یعنی بانک مرکزی سابقه مهار تدریجی تورم را دارد.

از بهار ۱۴۰۳ داستان رشد نقدینگی غم انگیز می‌شود چراکه نقدینگی در بهار آن سال 6 درصد بود اما فصل به فصل افزایش یافت تا در زمستان 1404 به 53.3 درصد رسید. این یعنی، زنگ خطر را برای بازارها به صدا در آمده است و همچنان نرخ رشد نقدینگی به سمت اهداف بالاتر در حال حرکت است. در نتیجه تورم در این شرایط روز به روز رکوردهای تاریخی بیشتری به ثبت خواهند رساند.