آتشِ جنگ آب

صبح ساحل ، اجتماعی - سامیه طهورنیان قبل از توضیح این مقاله توجه شمارا به یک دیالوگ ماندنی از فیلم ماتریکس جلب می‌کنیم.اسمیت:" دلم می‌خواد مکاشفه‌ای رو که در این مدت در اینجا فهمیدم با تو درمیان بگذارم. این رو وقتی فهمیدم که داشتم سعی می‌کردم شماها رو به عنوان گونه‌ای از حیات طبقه بندی کنم و متوجه شدم که شماها در واقع پستاندار نیستید!... هر پستانداری در این سیاره خودش رو به طور غریزی با محیط اطرافش تطبیق میده و به تعادل می‌رساند؛ اما شما انسان‌ها اینطور نیستید، شماها وارد یک منطقه می‌شوید و شروع به تولید مثل می‌کنید؛ اونقدر خودتون رو تکثیر می‌کنید تا تمام منابع طبیعی مصرف شود. اونوقت تنها راه بقای شما آینه که به یک منطقه دیگه مهاجرت کنین... اما موجود دیگ‌ه ای هم توی این سیاره زندگی می‌کنه که الگوی زندگی‌اش مشابه شماست، می‌دونی اون چیه؟... ...ویروس

! انسان‌ها یک بیماری‌اند. سرطانِ این سیاره... "

بلی انسان با الگویی شبیه به ویروس در حال از بین بردن تنها زیستگاه خودش است.

اما در چرخه حیات جانوران و انسان شاید مهم‌ترین عنصر آب باشد. مزایای دسترسی به آب سالم و حتی برتری او نسبت به نفت بر کسی پوشیده نیست

اما چرا همواره برای بشر نفت از آب مهم‌تر بوده وبسیار دیر به فکر مدیریت آن افتاده است؟

برای درک این مطلب آماری را به شما یادآور می‌شویم که در سال 2017 مجموعاً 1347 حمله تروریستی در جهان رخ داد که 8354 نفر در سراسر دنیا کشته شدند اما سالانه نزدیک به حدود چهار میلیون و سیصد هزار نفر در جهان براثر آلودگی و یا کمبود آب جان خود را از دست می‌دهند و طبق آمار سازمان ملل در هر دقیقه یک کودک به دلیل نبود آب سالم از دنیا می‌رود.

در دهه‌های گذشته بیشتر توان و هزینه بشر صرف استفاده از سوخت‌های فسیلی و یا امنیت خویش در برابر بحران‌هایی چون تروریست، اقتصاد، رشد شهرنشینی، بلعیدن زیستگاه‌ها و گسترش صنعت بوده است اما ازاین نکته که بی‌آبی خود به تنهایی می‌تواند زمینه‌ساز تروریست، مافیا، حاشیه‌نشینی گسترده و جنگ‌های طاقت‌فرسا باشد غافل بوده است و تا سال‌ها به آب به‌عنوان یک منبع ناتمام نگاه می‌کرده است.بر اساس ارزیابی موسسه منابع جهانی (WRI) که احتمال بروز تنش آبی در 167 کشور جهان از سال 2020 تا 2040 میلادی را بررسی کرده است آمده است که 33 کشور تا سال 2040 میلادی با بالاترین تنش آبی مواجه خواهند بود.

ایران ازجمله‌ی این کشورهاست.در سال‌های گذشته با به صدا درآمدن زنگ بحران آب، گرم‌تر شدن کره زمین ، خسارت‌های پدیده‌های جوی، انسان به دنبال راه‌حل جهانی جهت کنترل منابع بوده است.

بیشتر راه‌حل‌هایی موجود شامل استفاده از فنّاوری و اصلاح الگوهای مصرف و کنترل شهرنشینی است.اما کشور ایران برای برون‌رفت از این معضل چه کرده است؟در خاورمیانه کشورهای عربستان سعودی، کویت، امارات‌ متحده عربی، قطر، عمان و بحرین تا ٢٠٠٨ میلادی دستگاه‌های آب‌شیرین‌کن با ظرفیتی معادل ٢۶‌میلیون مترمکعب آب در روز در حاشیه خلیج‌فارس افتتاح کرده‌اند. عربستان سعودی که بزرگ‌ترین واحد‌های آب‌شیرین‌کن دنیا را در اختیار دارد، تقریباً حدود ٧٠‌ درصد نیاز خود را با شیرین کردن آب دریا تأمین می‌کند 

تقریباً 120 کشور در دنیا کارخانه‌های بزرگ آب‌شیرین‌کن دارند ازجمله امریکا، اسپانیا، ایتالیا، قبرس، ژاپن، استرالیا.

این در حالی است که در ایران استان هرمزگان به‌رغم دارا بودن 2 هزار و 240 کیلومتر نوار ساحلی خلیج‌فارس و دریای عمان از این موهبت الهی با شیرین سازی آب در تأمین آب شرب روستاهای استان بهره‌ای نبرده و بعضاً نیز طرح‌های در دست اجرا نظیر آب‌شیرین‌کن بندرعباس با عمر قریب به 16 سال از کلنگ زنی آن همچنان اندر خم یک کوچه هستند... اضافه کنیم که کارخانه‌های آب‌شیرین‌کن خود دارای عواقب و عوارض زیست تخریبی هستند که در مقاله‌های آتی به‌طور مفصل بحث خواهیم کرد. 

سوئد یکی دیگر از کشورهایی است که به راه‌حل‌های فناورانه علیه بحران و کمبود آب پرداخته است.

 به‌عنوان‌مثال چندی پیش، مهندس ایرانی مقیم سوئد با اختراع یک دوش حمام متفاوت و شگفت‌انگیز که به‌صرفه جویی و استفاده بهینه از آب می‌پردازد توانست در صدر اخبار فنّاوری دنیا قرار بگیرد.

این دوش که به عناوینی مانند «دوش فضایی» یا «دوش آینده» از قابلیت تصفیه بیش از ۹۰ درصد آب مصرف‌شده و دوباره برگرداندن آب مصرفی به سر دوش برخوردار است.

با توجه به بالا بودن متوسط دما در ایران متأسفانه از مجموع 413 میلیارد مترمکعب بارندگی سالانه در کشور 66‌درصد آن پیش از رسیدن به رودخانه‌ها تبخیر می‌شود پس شاید راهکاری چون جلوگیری از تبخیر آب برای ایران مناسب باشد.

به‌تازگی در لس‌آنجلس کشور امریکا برای جلوگيری از تبخير شدن آب مخزن "سیلمار" در كاليفرنيا، ۹۶ ميليون توپ سياه پلاستيكی را روی این مخزن رها كردند.

توپ‌های تیره‌رنگ به شكلی طراحی‌شده‌اند که نه‌تنها آب را از هرگونه آلودگی حفظ می‌کنند بلكه مانع از تبخیر آب نیز می‌شوند.

توپ‌ها به‌سادگی روی سطح آب، شناور شده و از تابش پرتوهای خورشيد جلوگیری می‌کنند.

اهمیت کنترل و حفظ منابع آبی به حدی این روزها جدی است که کشورهای پرآب نیز در فکر اصلاح و بهره‌وری و ذخیره منابع آبی هستند.

برای مثال کشور سنگاپور با متوسط بارش 2378 میلی‌لیتر در سال، تصمیم به بهره‌وری آب‌گرفته است و او را به یک الگو جهانی درزمینهٔ آب بدل ساخته چون سنگاپور فاقد دریاچه آب شیرین است.

این کشور 10 درصد از آب مصرفی خود را از طریق کارخانه‌های آب‌شیرین‌کن، 30 درصد از طریق تصفیه آب و 20 درصد را از جمع‌آوری آب باران به دست می‌آورد.  

این را مقایسه کنید با میزان بارش باران در ایران یعنی 250 میلی‌لیتر که تنها 40 درصد آن وارد رودخانه‌های چرخه آب می‌شود.

همچنین متوسط میزان مصرف آب شیرین در دنیا در بخش‌های شهری، صنعتی و کشاورزی به ترتیب برابر 12، 19 و 69‌درصد منابع مورداستفاده جوامع است، این در حالی است که این میزان در ایران برای همین مصارف به ترتیب 7، 1 و 92‌درصد است.

آمار فوق نشان می‌دهد نزدیک 20‌درصد از منابع آب در جهان به بخش صنعت که دارای ارزش‌افزوده بیشتری است، تخصیص می‌یابد. این در حالی است که در ایران تنها یک‌درصد از منابع آب به صنعت تخصیص می‌یابد.

تأکید بیشتر بر موضوع خودکفایی محصولات کشاورزی نتیجه‌ای جز عمیق‌تر شدن بحران آب نخواهد داشت. چرا باید 92‌درصد کل آب کشور در بخش کشاورزی مصرف شود؟

چرا باید توسعه و پیشرفت کشور ما منحصراً مبتنی بر کشاورزی باشد؟ محدود شدن کشاورزی سنتی و گسترش صنایع می‌تواند به‌عنوان یک استراتژی جایگزین در سطح ملی موردتوجه قرار گیرد.

شاید یکی از راهکارهای مهم برای کشور ایران حذف یا محدودسازی کشاورزی و تمایل به صنعتی شدن باشد. صنعتی که مدرن و مطابق با اقلیم همان منطقه و هم‌چین دارای بهره‌وری بالا در مصرف آب است.

هرچند که این راه‌کارها هزینه و زمان بسیاری می طلبد اما از بین بردن این غده‌های سرطانی نیازمند عزم جدی ست.

به امید این‌که این مقاله مورد موشکافی و توجه کنشگران آب و محیط ‌زیست دوستان و همچنین مسئولان واقع شود.