نقش سازمانها در سرمايه شدن افراد

صبح ساحل ، اجتماعی - استاد ابيلي از اساتيد برجسته حوزه منابع انساني کشور است که سالهاي متمادي  بيشترين مشاوره و تحقيق وتدريس را در اين حوزه داشته است به بهانه حضور ايشان در استان  برآن شديم تا از تجربيات با ارزش  ايشان استفاده نموده که گفتگوي ذيل حاصل آنست و تقديمتان مي گردد  :

منابع انساني و اهميت مديريت در  منابع انساني چيست  ؟

اگر ما بخواهيم اجزاي سازمان را دسته بندي کنيم يک سازمان تشکيل شده از تکنولوژي که شامل بعدهاي  سخت افزاري ، نرم افزاري ، مغز افزاري و دل افزاري سازمان هست . يک بحث محيط داخلي وخارجي سازمان هست ،يک بخش فرهنگ سازماني هست، يک بخش ساختار و تشکيلات سازمان و بخش ديگر مي تواند نظام هاي مديريتي  و عملياتي باشد ولي ششمين جزء آن که خيلي مهم هست سرمايه هاي سازمان هست  که عمده بخش اين سرمايه ها ، سرمايه هاي  انساني است ،مديريت منابع انساني متولي اين سرمايه است البته از اينکه من اشاره مي کنم سرمايه انساني ،همه افراد سرمايه انساني سازمان نيستند ولي پتانسيل واستعداد براي سرمايه شدن دارند ،حوزه منابع انساني ماموريت اصليش تبديل افراد يک سازمان به سرمايه هايي هست که مي توانند براي سازمانشان ارزش افزوده داشته باشند اين را شايد من مهمترين تعريف مديريت منابع انساني در سازمان بدانم. خوب اگر مهمترين سرمايه هاي سازمان افراد سازمان هستند مديريت اين بخش از اهميت ويژه اي برخوردار است ،تنها سرمايه سازماني که با بيشتر استفاده کردن توسعه يافته تر مي شوند و با کار کردن روي آدمها  ارزش افزوده بيشتري براي سازمان دارند افراد هستند ، درنتيجه حوزه منابع انساني در طول فعاليتش چه قبل از اينکه افراد وارد سازمان شوند تا بعد از اينکه افراد از سازمان خارج مي شوند دست به فعاليتهايي مي زند که مي تواند همه آنها براي سازمان مثمر ثمر باشد ، با توجه به اينکه  متولي مهمترين سرمايه سازماني حوزه منابع انساني هست  اين حوزه از اهميت خاصي برخوردار است وجا دارد که سازمانها افرادي را در اين حوزه بگمارند که خودشان پتانسيل  وتوان وتمايل براي چنين وظيفه مهمي را قبول مي کنند يا پذيرا هستند ودر اين راه تلاش ميکنند.

ساختار منابع انساني چگونه است

حوزه منابع انساني  يا کار مديريت منابع انساني يک شغل نيست ،يک نظام فکري است که بايد در کل سازمان حاکم باشد.  به عبارتي ديگر هر فردي مي تواند يک مدير منابع انساني يا به معناي ديگر مسئوليت مديريت کردن حداقل خودش را داشته باشد ولي کاري که حوزه منابع انساني مي کند اين فرهنگ را ترويج مي دهد و  اين توانمند سازي را همگاني و تسريع و تسهيل مي کند ،بايستي حمايت کند که اين نظام فکري با ويژگيهاي لازمش در کل سازمان حاکم باشد و در نتيجه از نظر ساختار شايد در تشکيلات سازماني شما يک معاونت يا مديريت براي حوزه منابع انساني ببينيد ولي اون فکر بايد در تمام واحدها ي سازمان و تمام افراد سازمان حاکم باشد . شايد اين هم يکي از رسالتها وماموريتهاي مهم حوزه منابع انساني باشد.

چگونه مي توان به منابع انساني کارآمد وخوبي برسيم ؟

همه افراد استعداد وپتانسيل سرمايه شدن و کارآمدي و اثر بخشي را دارند اين سازمان هست که بايد در انتخاب  وهم گماردنشان که در جاي مناسب قرار بگيرند و تناسب شغل شاغل که خودش يک الزام براي کار آمدي است و بعداز آن هم  افراد بايد ضمن اينکه درست انتخاب مي شوند ، رويشان کار شود و اصطلاحا فرايند توسعه مستمر و  بهبود مستمر رويشان  پياده شود . بايستي  آدمها احساس کنند که دارند پيشرفت ميکنند ، ارتقاء پيدا مي کنند و در ازاي اين انتخاب درست  و توسعه مستمرشان بايد مکانيزم هاي انگيزشي هم درست کار کند که افراد احساس کنند در محيطي سازمان خود  ارزشهاي افزوده ايجاد مي کنند . براي خودشان هم ارزش قائل هستند و از اين طريق بتوانند به اصطلاح آن مسير تعالي خودشان را ادامه بدهند.

انگيزش چگونه بدست مي آيد ؟

انگيزش چيزي نيست که به سازمانها تزريق شود ،انگيزش بر مي گردد به تمام رفتارها وبرخوردهايي که با کارکنان در يک سازمان مي شود . شما کافي هست مرا در جاي مناسب قرار ندهيد  من انگيزه ام را از دست مي دهم .   انگيزش هم جنبه شغلي  دارد هم جنبه جايگاه شغلي دارد و هم جنبه بحث هزينه  ودرآمد ها وهزينه هاي زندگي و اينطور مسائل ، مهم اين هست که هر اقدام سازمان مبتني باشد بر ديدن عملکرد افراد و  افراد ديده بشوند هر اقدام کوچکي هم مي تواند انگيزه ايجاد کند ولي اگر شما عملکرد آدمها را و  ارزش آنها و ارزش افزوده ايجاد شده  را نبينيد  لزوما اگر اقدامات مالي هم صورت بگيرد به اين معنا نيست که در افراد انگيزه ايجاد مي شود . انگيزه يعني اقدام معنا دار سازمان در مورد عملکرد خوبي که افراد انجام داده اند.

چه مشکلاتي در حوزه  منابع انساني مديريت هاي ما وجود دارد وچه توصيه اي در اين خصوص داريد ؟

اولا حوزه منابع انساني سازمانها کوچک ديده شده وآدمهايي که توانمندي لازم را براي کار داشتند براي اين حوزه ها خيلي جاها پيش بيني نشده  در نتيجه اگر من توصيه اي بخواهم داشته باشم اولين توصيه در مورد توانمند سازي وکار آمدي خود حوزه منابع انساني  هست که هم آدمهاشون آدمهاي توانمندي باشند وهم ،مديريتش مديريت کار آمدي باشد وهم مکانيزم ها ونظام ها وسيستم ها وفراينهايشان بايد قوي کار  کند ولي نکته دوم که خيلي مهم است ،خود تفکر منابع انساني که به صورت غير متمرکز در سازمان باشد.  الان مشکلي که داريم  حوزه ها ي ديگر ارزش منابع انساني وبحث منابع انساني را خوب نگرفته اند ، فقط به نياز هاي سطح پايين دارند فکر مي کنند در نتيجه اين يکي از ضعف هاي سازمانهاي ما هست که فرهنگ مديريت  منابع انساني ،فرهنگ توجه به افراد با ارزش ،استعدادها ، پتانسيل ها وقوتها توجه نشده  وجا دارد که حتما يک آموزش مديريت منابع انساني به مديران غير منابع انساني نيز داده بشود و واحد ها حس کنند اين فقط حوزه منابع انساني نيست  که بايد امور انسانيشان را مديريت کند وخود آنها هم بايد از يک قابليت برخوردار باشند . معمولا اين کم توانمندي خود حوزه به علاوه کم آشنايي مديران قسمتها با چالش هاي انساني باعث شده که وضعيت حوزه منابع انساني از اهميت لازم برخوردار نباشد و ما هم خيلي راحت با چالش هايي انساني الان در سازمانها مواجه هستيم مي توانست به راحتي از راه برداشته شود. پيشنهاد مي دهم هرچه سازمانها مي توانند روي آدمهايشان سرمايه گذاري کنند و رسالت خودشان را هم در توليد بهتر از طريق آدمهاي با ارزش تر بهره بگيرند.

يک سازمان چه نقشي ايفا کند تا افراد به يک سرمايه واقعي تبديل شوند ؟

 شايد يکي از بحث هايي که الان خيلي دارند به سازمانها تاکيد مي کنند نقش سازمانها  در سرمايه شدن آدمهاست . همانطور که اشاره کردم تنها کالايي که سازمان مي تواند توسعه دهد  فکر و  دانش آدمهاست، قرار بر اين است که اين سازمانها به همان اندازه که به مسائل توليد ودرآمد وسود آوري فکر مي کنند به بحث سرمايه شدن آدمها فکر کنندکه  هم براي خودشان  که از يک نيروي توانمندتري استفاده کنند مفيد است و هم رسالت اجتماعيشان  را انجام مي دهند  و قطعا  افراد سرمايه شده تر و افراد باارزش تري را تحويل جامعه بدهند. توصيه اي که من دارم به هر حال الان يکي از نگراني هاي مديران چه ارشد ،چه سطح بنگاهها اين است که ما ريزش نيرو داريم، نيروهاي خوبمان را از دست مي دهيم و هيچ نيروي جانشيني نيامده . آنها به آن اندازه اي که نگران نيروي از دست رفته شان از نظر ريزش نيرو هستند و اصطلاحا فرار مغزهايشان نگران اين باشند که اکثر نيروها يي که دارند ديگر انگيزه هاي لازم را ندارند، و فيزيکي در سازمانها مانده اند ولي از نظر فکري آنچنان براي سازمانهايشان مثمر ثمر نيستند ،سازمانها بايد از اين ريزش فکر جلوگيري کنند  ،مديران بايد وقت بگذارند ،سرمايه گذاري کنند ،جلو گيري کنند چون بيشترين ضربه را سازمانها وجامعه ما از فرار فکر مي خورند نه فرار مغز . تناسب توي بحث منابع انساني خيلي مهم است به عبارتي ديگر نه کمبود دانش نه تورم دانش .  مهم اين است که تعادل برقرار باشد  بين نيازهاي شغلي وتعداد افرادي که به اصطلاح کار مي کنند . هميشه توجه به کيفيت افراد بيشتر جواب مي دهد هم از نظر سود آوري شرکت وهم از نظر پيشرفت وتوسعه يافتگي  جامعه . بحثي که ما داريم  اين است که اگر مديران به شاخص هاي انساني توليد کار فکر کنند که يک مطالعه اجتماعي هست که من در سطح بنگاهها مطرح مي کنم فرصتهاي برابر براي توسعه افراد ايجاد کنند ،توزيع درآمد ها مناسب باشدواميد به زندگي ،اميد به آينده زندگي حرفه اي را درآنها تقويت کنند مطمئنا به هر حال بهترين سرمايه ها را در اختيار دارند و مي توانند در توسعه يافتگي سازمان ونهايتا در توسعه يافتگي کشورمان هم کار ساز باشد .

چه پيشنهادهايي براي مطالعه وآموزشدر اين حوزه داريد ؟

بحث منابع انساني فقط خواندي نيست که مطالعه کنند ،انجام دادني است .  به هر حال بايد کوچکترين ايده خوب منابع انساني را ببرند توي سازمانشان پياده کنند . من توصيه ام اين است که سازمانها بروند دنبال اينکه فرصتها يي که از نظر تعالي  منابع انساني جايزه اش را در ايران مي دهند  ،بروند دنبال ايزوهايي که براي فعاليتهاي  منابع انساني شان مي توانند بگيرند ،بروند  سندهاي توسعه که مي توانند براي  کل صنعت وسازمانشان به اصطلاح تهيه کنند ، تهيه کردن وشرکت کردن تواين بحث ها يک طرف  وبرگشتن وعمل کردن اين کارها اگرچه سخت است و هزينه بردار و انرژي بردار است از يک طرف . ولي به نفعشان هست که از تجربيات والگوهاي ملي و هم جهاني از اين طريق استفاده کنند.

و صحبت پاياني؟

من اميد وارم که نگاه مديران ما نسبت به  اهميت منابع انساني در سازمانها بيشتر شود واين يکي از شاخص هاي بسيار مهم  توسعه يافتگي سازمانها وکشور ما ايران است  وآرزوي موفقيت براي همه مديران وآرزوي فعاليت بيشترشان را در زمينه منابع انساني دارم.