ناگفته های استاد برجسته مدیریت

صبح ساحل ، اجتماعی - استاد رحيميان  از اساتيد برجسته علم مديريت  کشور است که سالهاي متمادي  بيشترين مشاوره و تحقيق وتدريس را در اين حوزه داشته است به بهانه حضور ايشان در استان  برآن شديم تا از تجربيات با ارزش  ايشان استفاده نموده که گفتگوي ذيل حاصل آنست و تقديمتان مي گردد  :

ابتدا خودتان را معرفي کنيد؟

من حميد رحيميان ، دکتراي مديريت آموزشي از دانشگاه مريلند آمريکا و در حال حاضر عضو هيئت علمي دانشگاه علامه طباطبايي تهران هستم . همچنين مدير گروه مديريت و برنامه‌ريزي آموزشي و مدت 15 سال است هم که در سازمان مديريت صنعتي مشغول هستم . ضمنا  يک مؤسسه تحقيقات و آموزش مديريت هم درمهرشهر کرج  تأسيس نموده ام  . که 19 سال از تأسيس مؤسسه آن مي‌گذرد و تعداد قابل توجهي از مديران ارشد وزارت نيرو از فارغ‌التحصيلان آن مؤسسه هستند. دراين موسسه هم آموزش مديريت داشتيم و هم تحقيق و پژوهش مديريت ، کتابي  را هم من ترجمه کردم تحت عنوان پرورش رهبران موفق در سازمان ها وهمچنين از جهت مشاوره و پروژه‌هاي تحقيقي که به سازمان‌هاي مختلف خصوصي و دولتي داده ام حدود  40تا مي باشد.

رهبري سازماني را تعريف کنيد ؟

ما در سازمان‌ها افرادي را لازم داريم که به اصطلاح مشق نويسان خوبي باشند و کار خوب انجام دهند ولي اينها کافي نيستند و بايد افرادي داشته باشيم که خط دهندگان و هدايت کنندگان و الگوهاي خوبي باشند و بتوانند روي فکر و قلب انسان‌ها اثر بگذارند. به همين جهت يک نفر مي‌تواند مدير سازمان باشد درعين‌حال مي‌تواند رهبر سازمان هم باشد به اين معنا که مدير از جهت اجرايي خيلي مي‌تواند موفق باشد ولي از جهت اثرگذاري لازم است که ويژگي‌هاي رهبري را داشته باشد.

کار يک رهبر سازماني چيست ؟

 کار اصلي يک رهبر سازماني اين است اول اينکه انگيزه ايجاد کند و يا  به تعبير بنده موتور وجودي افراد را  روشن کند که اينها خودکار و خودکنترل و خود رهبر بشوند . دوم اينکه بتواند در افراد نفوذ بکند و روي آنها اثر بگذارد ، ما يک تاثير داريم و يک نفوذ ،که نفوذ به مراتب عميق‌تر و بلندمدت تر است تا اثرگذاري و تاثير، بنابراين يک رهبر سازماني کسي است که اول انسان‌ها را هدايت ميکند  و بعد در جهت اهداف سازماني به آنها کمک مي‌کند که بتوانند به آن اهداف برسند و هم آنها را در حين کار رشد و توسعه مي‌دهد .  انگيزه مي‌دهد و با ارتباط موفق و نفوذ سعي مي‌کند افرادي مفيدتر و با راندمان، واثر بخش تر بسازد

ويژگي هاي  يک رهبري سازماني چيست؟

البته رهبري سازماني زير مجموعه خود مفهوم رهبري است . در خانواده شما مي توانيد رهبر باشيد ، در مجتمع آپارتماني شما مي توانيد رهبر باشيد. در يک کارخانه مي توانيد رهبر باشيد در يک سازمان کسي که رهبري سازماني مي کند فردي است که در رابطه با کار انسان‌ها و رفتار با انسانها فردي است مسلط و مي‌داند که چگونه بايد با انسان‌ها رفتار کند . معمولاً افرادي که رشته‌هاي مهندسي و فني خوانده‌اند در اين زمينه چون درسي را در دانشگاه نمي‌گذرانند در تعامل با انسانها با مشکل مواجه مي‌شوند و اين باعث مي‌شود که مشکل ايجاد شود . رهبران سازماني چشم‌اندازي را دارند که آينده سازمان را به افراد نشان مي‌دهد ،افراد از حالت ابهام بيرون مي‌آيند و مي‌دانند که کجا مي‌روند ونقطه اي که قرار هست بروند وبه آن برسند وهمينطور جهت آن هم مشخص است. يکي از بزرگان تعليم و تربيت مي‌گويد معلمان دو نوعنديک‌دسته معلماني هستند که اول سال دانش‌آموزان را مي‌گذارند روي شانه خودشان و او را حمل مي‌کنند و مي برند تا سر قله  وبعد مي گويند الحمدالله آخر سال ما به سر قله  وبه هدف رسيديم .در اينجا معلم فرسوده وخسته شده ودانش آموز هم بهش خوش گذشته ولي خودش روي پاي خودش نبوده  و دسته دوم آنهايي هستند که پاي‌ کوه مي ايستند و به دانش‌آموز  قله را نشان مي‌دهند ومي‌گويند قرار هست به آنجا برسي من هم با شما هستم. از جهت پشتيباني ، حمايت و راهنمايي هم همراهت هستم ،  تا پايان سال دانش آموزي که اينچنين بالا مي رود در رياضي، در ادبيات ودر رشته هاي ديگربسيار موفق‌تر است تا دانش‌آموزاني که نگذاشتند که خودش روي پاي خودش اين کار را انجام دهد . و موضوع بعد اينکه رهبران موفق کساني هستند که در انگيزه دادن و معني دار کردن کار افراد بسيار موفق هستند يعني ممکن است از يک شغل بسيار ساده فرد راانگيزه‌دار بکنند تاشغل هاي  بسيار پيچيده. به همين جهت است که ما در عملکرد مديران و کارکردي که يک مدير دارد  معمولاً مي‌گوييم چهار کارکرد بايد داشته باشد يکي برنامه‌ريزي دوم سازماندهي سوم  هدايت و رهبري و چهارم  نظارت و کنترل  با اين نگاه  رهبري زيرمجموعه مديريت مي‌شود ولي واقع امر اينطور نيست اگر يک مدير کارش را دقيق و خوب انجام دهد خوب است ولي نهايت مشق نويس خوبي مي‌شود ولي اگر توانست رهبري و هدايت بکند وارد کسوت رهبري سازمان شده است و تعداد چنين مديران هدايتگري از اين نمونه کم است .

سبک هاي مختلف رهبري سازمان ر اتشريح کنيد ؟

سبکهاي مختلف در رهبري داريم که اينجا مجال پرداختن به آن نيست اما الان از سبک هايي که امروز  مطرح هستند چند نمونه را جهت اطلاع مديران عرض مي کنم  ما رهبري تحول گرا داريم که رهبري تحول گرا کسي است که هميشه پيشاپيش حرکت مي کند وافراد به دنبال او مي دوند يعني فردي نيست که بنشيند وبه افراد بگويد خودتان برويد کار گنيد بلکه خودش پا به پاي افراد هست . کار آنها را انجام نمي دهد بلکه مي گويد خودتان انجام بدهيد .  به عبارت ديگر ماهي به آنها نمي دهد بلکه ماهي گيري به آنها ياد ميدهد در مقابل رهبري تحولي ما رهبري تبادلي را داريم ،رهبري تبادلي بدين معناست که ما رهبراني را داريم که  در سازمان با افراد معامله مي کنند يعني مي گويند اين کار را بکن بهت پاداش مي دهيم  اين تبادل کردن در پژوهشهاي موجود خيلي اثر بخشي بالايي را نشان نداده بلکه رهبراني موفق ترند  که تحولي هستند يعني به افراد مي گويند اگر اهل کار وتلاش  وپيشرفت باشي جايت در اين سازمان است  اگر نباشي در اينجا جايگاه بالاي نخواهي داشت به غير از اين دونوع رهبري ما رهبري ناب يا اصيل را هم داريم ، رهبري معنوي بسيار جالب است که الان در بعضي از شرکتهاي مغرب زمين کشيش راهفته اي يک بار مي آورند وکشيش يراي پرسنل سازمان وشرکت سخنراني مي کند همانطور که ما مي گوييم يک روحاني مذهبي هم در کشور ما مي تواند درجنبه هاي اخلاقي ومعنوي يک سازمان موثر باشد  وبه دنبال اين بحث رهبري معنوي مطرح شده است . ماالان رساله ها وپايان نامه هايي داريم در سطح ارشد ودکترا در رابطه با اينکه در يک سازمان رهبري معنوي لازم است  . سبک آخر رهبري خدمتگذاراست . چون کشور ما يک کشور اسلامي هست وفرهنگ ما يک فرهنگ الهي وديني هست . چون ما شرقي وايراني هستيم فرهنگ ما عاطفي هست پس بسيار جالب است در کشور ما رهبري خدمتگذار به عنوان اينکه فرد در سازمان بالاترين مقامش اين است که به سازمانش خدمت کند مطرح است . در اينجا خدمتگذار بودن رهبر به مراتب در سازمانها موثرتر مي تواند باشدما اين را داريم ولي آن را تئوريزه اش نکرديم در مغرب زمين آمده اند همين راتئوريزه کرده اند ومفهوم رهبرخدمتگذار را مطرح کرده اند ومي گويند رهبر خدمتگذار کسي است که از خودش مي گذرد واهداف سازمان را براهداف شخصي خودش  ترجيح مي دهد وخودش را وقف سازمان مي کند . بنابراين اين انواع رهبري که الزاما همه را ما نمي توانيم بگويم تئوري  بعضيشان سليقه است و بعضيشان يک مدلهايي از رهبري است . 

ولي من فکر مي کنم که در جامعه ما با توجه به فرهنگ کار ايراني و با توجه به مديريت بومي ايراني ما بايد يک زماني به خوبي اين را تعريف بکنيم وآنچه که در مغرب زمين هست عينا آن را نياوريم و درکلاسها وسازمانها پياده بکنيم . ما مي توانيم از اين سبک ها که به فرهنگ ما نزديک ترهست کمک بگيريم ومطمنا تبديل مديران  يا حرکت دادن مديران به سمت ويژگيهاي بيشتر رهبري  يکي از بايد هايي است که مي تواند ان شالله سازمانهايي ما را درابعاد مختلف کشور وجامعه موفق تر کند.

چگونه يک مدير موفق مي تواند به يک رهبر موفق تبديل شود ؟

برخي از افراد هستند که براي مديريت خوب هستند يعني بايد مشق را به او بدهيد و او برود اجرا کند . منظم مرتب و منضبط است ولي بعضي ازافراد هستند که ويژگي‌هاي رهبري را هم دارند و تيپ شخصيتي آنها مناسب‌تر است براي رهبري.  در نگاه کلان ما معتقد هستيم که همه انسان‌ها مي‌توانند ويژگي‌هاي رهبري در خودشان به وجود بياورند . برنامه‌هاي متعددي در حال حاضر در دنيا وجود دارد که به شما رهبري برخود يا خودرهبري را در واقع ترويج کرده و آموزش مي‌دهند .همچنين  با برگزاري کارگاه و سمينارهاي مختلف نيز موثر است .  اخيراً من در دوره‌اي شرکت کردم که بحث آن اين بود که شما مي‌توانيد زماني که از اين دايره بيرون مي رويد شما به عنوان يک رهبر موفق دوره را ترک مي کنيد . که تا حدودي اين دوره ها موفق است .

توصيه شما به مديران جهت بحث رهبري چيست و چه منابعي را معرفي مي کنيد؟

در حال حاضر حجم ادبيات رهبري و کتاب‌ها و مهارتي که مربوط به رهبري است در شاخه‌هاي مختلف آن بسيار فراوان است. با فراگيري و آموزش رهبري در سازمان‌ مي‌تواند در اين زمينه تئوري‌هايي که ارائه شده است  را فرابگيرد . مادر زبان فارسي کتاب‌هاي متعددي درباره رهبري داريم به عنوان مثال اگر ما بخواهيم يکي از کتاب‌هاي  مفيد رهبري را معرفي کنيم کتابي است تحت عنوان (رهبري تغيير)که نويسنده اين کتاب ريچارد سلابکهارد است که از نويسندگان مطرح معاصر زنده دنيا هست. کتابهاي ادگارد شاين هم کتابهاي بسيار مفيد در زمينه رهبري است . کهشاين هم يکي از بزرگان رهبري، فرهنگ وتحول در سازمان هست در زمينه تئوري‌هايي که درزمينه رهبري مطرح شده است ما فيدلر را داريم که تئوري رهبري ابتضائي را مطرح مي کند که بسيار پر طرفدار هست و همچنين تحقيقات و مطالعات رهبري است دانشگاه ميشيگان و دانشگاه آيهادو را داريم و مفيدترين  اينها  کتابي هست با عنوان چالش رهبري نوشته آقاي کوزس وپاسنر که بيش از 25 سال هست که کتابي رانوشته اند وپر فروش ترين کتاب سال بوده و بارها تجديد چاپ شده است  وبه مناسبت بيست و پنجمين سال تأليف کتابشان يک ويرايش جديد دادند و چندين ميليون نسخه از اين کتاب به فروش رفته است. همه بحث آن اين است که رهبري يک چالش که اگر انسان وارد اين چالش  شود  و خود را درگير اين چالش کند مي‌تواند پيشرفت‌هاي به دست بياوردکه قابل مقايسه با مديريت تنها و فقط انجام وظيفه خالي ويک سري کارهاي روتين   نخواهد بود و بسيار مي‌تواند متفاوت باشد .

چه توصيه اي به مديران بومي منطقه مي توانيد داشته باشيد ؟

من پيشنهادم دو چيز مشخص است اول: که در سازمان‌ها چه دولتي و خصوصي  کلمه رهبري را وارد بکنيم مادر چارت سازماني ما ن در سمت‌هايي که به افراد داده مي‌شوددرحکم هايي که زده مي‌شود براي مديران و يادآوري کنيم به افرادکه شما در هر بخشي از سازمان که مشغول هستيد وظيفه رهبري يا راهبري داريد.  که ما درحال حاضر در سازمان‌ها بسيار کم از کلمه رهبري  استفاده مي‌کنيم  در برخي کشورهايي که در زمينه مديريت بيشتر کار کردند پيش‌قدم بودند و تجربه زياد کردند و پژوهش‌هاي فراوان کردند به صورت عادي و روان ما مي‌بينيم که کلمه رهبري براي سمت هاي مختلف سازماني به کار برده مي‌شود .

نکته دوم اينکه در رابطه با رهبري يک کارگاه آموزشي کوتاه مدت واثر گذار بگذرانند که ما از اين دوره ها الحمد لله در ايران زياد داريم.