آینده‌نگری در شهرسازی؛ ضرورتی برای هرمزگان

تصمیمات شهری کوتاه‌مدت و بدون پشتوانه کارشناسی، علاوه بر فشار بر زیرساخت‌ها و منابع طبیعی، هزینه‌های سنگینی برای نسل‌های آینده به همراه دارند. گام نخست، شناسایی ظرفیت‌ها و محدودیت‌هاست؛ هرمزگان با بندرهای فعال، جزایر متعدد و تاریخ فرهنگی غنی، ظرفیت‌های متنوعی دارد که باید با تحلیل علمی و نگاه یکپارچه مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

یکی از اصول کلیدی آینده‌نگری، طراحی شهری مانا است؛ طراحی‌ای که منابع طبیعی و فرهنگی را حفظ کند، اثرات منفی توسعه را بکاهد و امکانات موجود را بهینه به کار گیرد. در اقلیم گرم و مرطوب هرمزگان، این به معنای شهری سازگار با شرایط اقلیمی، بهره‌مند از فناوری‌های صرفه‌جویانه و پاسدار هویت فرهنگی است.

نقش متخصصان شهرسازی در این مسیر حیاتی است. تجربه نشان داده که دخالت افراد غیرمتخصص با نیت خیر می‌تواند به طرح‌های ناکارآمد و پرهزینه بینجامد. تصمیمات کلان باید بر اساس تحلیل داده و نظر تخصصی اتخاذ شوند؛ وظیفه دولت هم فراهم‌سازی بستر قانونی و نظارتی است، نه ورود مستقیم به طراحی.

محدودیت زمین و آب در هرمزگان چالش جدی است. آینده‌نگری ایجاب می‌کند که از اراضی بایر و مستعد توسعه بهره گرفته شود، کاربری زمین‌ها ارتقا یابد، و فناوری‌های نوین در ساخت‌وساز به کار گرفته شوند. طراحی محلات با تراکم مناسب، توسعه حمل‌ونقل عمومی و ایجاد فضاهای سبز، هم فشار جمعیتی را کنترل می‌کند و هم کیفیت زندگی را بالا می‌برد.

همچنین هر پروژه بزرگ توسعه‌ای اثرات اجتماعی و اقتصادی خاص خود را دارد؛ از تغییر بازار زمین گرفته تا افزایش شکاف‌های اجتماعی. بنابراین تحلیل داده‌های جمعیتی، اقتصادی و فرهنگی باید جزئی جدانشدنی از تصمیم‌گیری‌ها باشد.

مشارکت اجتماعی نیز کلید موفقیت است. آینده‌نگری در هرمزگان بدون همکاری میان بخش خصوصی، نهادهای مدنی، جامعه محلی و متخصصان شهری به نتیجه نمی‌رسد. این تعامل می‌تواند به پروژه‌هایی منجر شود که هم نیاز واقعی شهروندان را پاسخ دهد و هم منابع طبیعی و فرهنگی را پاس بدارد.

در کنار این، استفاده از فناوری‌های نوین مانند GIS، مدل‌سازی سه‌بعدی و داده‌های بزرگ، امکان تحلیل دقیق و پیش‌بینی بلندمدت را فراهم می‌کند. این ابزارها کمک می‌کنند اثرات تصمیمات شهری پیش از اجرا سنجیده و اصلاح شوند.

و در نهایت، تغییرات اقلیمی را نباید نادیده گرفت. طراحی شهری در هرمزگان باید تاب‌آور در برابر سیلاب‌های فصلی، افزایش دما و کمبود آب باشد. استفاده از شبکه‌های سبز، مدیریت آب باران و ساختمان‌های سازگار با اقلیم، اقداماتی پیشگیرانه‌اند که آینده‌نگری را به عمل تبدیل می‌کنند.

پس هرمزگان برای رسیدن به توسعه‌ای متوازن و پایدار نیازمند یک رویکرد جامع و یکپارچه است؛ رویکردی که بر تحلیل داده، تخصص، مشارکت اجتماعی و سیاست‌گذاری مؤثر استوار باشد. تنها در این صورت است که می‌توان شهری ساخت هم‌راستا با ظرفیت‌های بومی، حافظ منابع طبیعی و ارتقادهنده کیفیت زندگی شهروندان؛ شهری که الگویی برای آینده‌نگری در توسعه شهری ایران باشد.

نویسنده: منا تختی-شهرساز، مدرس دانشگاه