کیفیت آموزش قربانی نوکیسگی والدین

اخیراً مادری به نمایندگی از جمعی از مادران ناراضی با من درد و دل کرد و از تجربه‌ای گفت که به‌جای آرامش، او را دچار نگرانی عمیق برای آینده تحصیلی و روانی فرزندش کرده است. او فرزندش را نه برای چشم‌وهم‌چشمی و نه به‌خاطر نام برند مدرسه، بلکه تنها به دلیل نزدیکی محل زندگی به یک مدرسه غیرانتفاعی شناخته‌شده در بندرعباس ثبت‌نام کرده بود. انتخابی منطقی و معمولی: «فاصله کمتر، هزینه کمتر برای سرویس، و صرف وقت بیشتر برای کودک.» اما آنچه امروز با آن روبه‌رو است، شباهتی به آن مدرسه‌ای که در ذهن داشت ندارد. به‌گفته او، از همان سال اول درس، جریان عجیب «جشن‌های بی‌پایان» شروع شد؛ از جشن نام‌نویسی گرفته تا جشن معرفی حروف الفبا، جشن تکلیف، جشن ورود به پاییز و ده‌ها عنوان دیگر. فضا چنان از آموزش دور شده بود که کلاس بیشتر به یک سالن برگزاری رویدادهای تبلیغاتی شبیه بود. اما روند امسال از همه سال‌ها عجیب‌تر شده است. تنها در دو ماه نخست سال تحصیلی، هشت جشن تولد با تشریفات پرهزینه، کیک‌های چندطبقه، رومیزی‌های لاکچری و هدیه‌های گران‌قیمت برگزار شده است.

این مادر و چند والد دیگر معتقدند مدرسه تبدیل به میدان رقابت والدین شده است؛ رقابتی که بیش از آنکه به رشد کودکان کمک کند، به دیده‌شدن بزرگسالان کمک می‌کند. در این میان، کودکی ممکن است پدر نداشته باشد، والدینش از هم جدا شده باشند یا خانواده‌اش به‌سختی هزینه مدرسه را تأمین کند. پرسش مهم اینجاست: آیا لازم است تفاوت‌های اقتصادی در حساس‌ترین مراحل رشد کودک به این اندازه آشکار شود؟

طبق یافته‌های روانشناسی رشد، کودکان ۶ تا ۱۰ سال در یکی از شکننده‌ترین دوره‌های شکل‌گیری عزت‌نفس قرار دارند. مطالعات دانشگاه Yale نشان می‌دهد قرارگرفتن کودکان در معرض «نمایش‌های تجملاتی و مقایسه‌برانگیز» احتمال اضطراب، حس ناکافی‌بودن، رقابت مخرب و افت اعتمادبه‌نفس را افزایش می‌دهد. درواقع، این رقابت‌های بیرونی، نه‌تنها ارتباطی با پیشرفت تحصیلی ندارد، بلکه مستقیماً به نابرابری عاطفی و تحقیر غیرمستقیم برخی دانش‌آموزان منجر می‌شود.این مادر همچنین از دخالت بی‌حدومرز برخی والدین عمدتاً مادران نوکیسه در حوزه آموزشی شکایت دارد. والدینی که با هدیه‌های گران‌قیمت، لباس‌های مجلسی، لوازم لوکس یا حتی ماشین‌های برقی قصد دارند «نظر معلم» را جلب کنند. این رفتار، همان‌طور که روان‌شناسان اجتماعی تأکید می‌کنند، مصداق «پرستیژسازی بیمارگونه» است؛ پدیده‌ای که عدالت آموزشی را مخدوش کرده و زمینه تبعیض ناخودآگاه را در محیط درس فراهم می‌کند. وقتی فرزند این مادر با نگرانی پرسیده: «مامان تو برای معلم من چی می‌بری؟ مادر فلانی پارچه لباس مجلسی آورده»، او احساس کرده که ریشه این رفتارها نه‌تنها در والدین، بلکه در ساختار فرهنگی جامعه نیز گسترده‌تر است.در ادامه گفت‌وگو، اشاره کردم که اتفاق اخیر در فضای دانشگاهی دفاع دکترای بهنوش طباطبایی با همراهی بادیگارد بازتاب همین بیماری اجتماعی است. رفتاری که پیامش ساده است: «من متفاوت‌ترم، من از شما جدا هستم.» این همان ذهنیتی است که در مدارس نیز تکثیر می‌شود: نیاز شدید به دیده‌شدن، ساختن فاصله‌های مصنوعی و بازتولید نابرابری.طبق تحقیقات آموزشی OECD، «عدالت ادراکی» یکی از کلیدی‌ترین معیارهای یادگیری عمیق است. یعنی کودکان تنها زمانی خوب یاد می‌گیرند که احساس کنند در محیطی برابر و بدون تبعیض هستند. اما امروز در بسیاری از مدارس غیرانتفاعی، این حس عدالت درهم شکسته است. نه معلمان آموزش لازم برای مدیریت این تبعیض‌ها را دارند و نه مدیریت مدارس، محدودیتی برای این «شوآف‌ها» تعیین می‌کند.مدرسه باید جایی باشد که کودک ارزشمندی خود را از «توانایی‌ها» یاد بگیرد، نه از «توان مالی والدین». جایی برای پرورش همدلی، نه حسرت. برای رشد، نه رقابت‌های بیمارگونه.اگر قرار است نسلی سالم، محترم و بدون حس تبعیض تربیت کنیم، باید همین امروز این چرخه خطرناک نمایش‌محور را متوقف کنیم. مسئولان آموزشی، والدین و حتی معلمان باید درک کنند که «کیفیت آموزش» در سکوت و سادگی رشد می‌کند، نه در شلوغی و تجمل.

روزنامه صبح ساحل