واکاوی مفهوم انتزاع در آثار نقاشان گروه ترکیب

 صبح ساحل ، هنری - هنر و بینش انتزاعی قدیمی ترین نوع هنری بشر است که سابقه ی آن به پیکره های تصویر شده در غارهای دوران پارینه سنگی بازمی گردد.با این حال اصطلاح رایج هنر انتزاعی،در قرن بیستم و برای نام گذاری شیوه ای از هنر بکار برده شدکه در مقابل طبیعت گرایی قرار می گرفت.در معنای عمومی،هنر انتزاعی،هنریست که در آن هنرمند،اشیا و رخدادهای قابل شناخت را بازنمایی نمیکند و از هر گونه تقلید طبیعت و یا شبیه سازی از آن روی می گرداند.این هنر دارای دو گرایش متمایز و تا حدی متغایر است:1)تبدیل ظواهر طبیعی به شکل های ساده.2)ساخت اثر هنری با عناصر ناشبیه ساز.با این مقدمه نگاهی خواهم داشت به آثاری از گروه نقاشی ترکیب که بیستم تا بیست و چاهارم تیرماه در نگارخانه ی گرمساری به نمایش در آمد.نمایشگاه یک بیانیه دارد:» آثار با تکیه بر فضا و دریافت های شخصی هر فرد تولید شده است» اما آنچه هر کدام را به دیگری پیوند میدهد شیوه ایست که در خلق اثر گزیده شده است:انتزاع.در نمایشگاه اخیر با دو نگاه و دو شکل برخورد با موضوع روبرو هستیم که به دو گرایش گفته شده ی هنر انتزاعی اشاره دارد.نگاه غالب که در پی فرار از طبیعت گرایی به حذف معنای عام اشیا و تبدیل آنها به اشکال ساده میپردازد.در آثار تصویر شده به این شیوه،با معنازدایی از اشیا روزمره،معنای جدیدی به ذهن مخاطب متبادر میشود که او را با دنیای درون نقاش که دریایی از اشیا و عناصر جدید است آشنا می کند.عمده آثار معصومه زاهدی گویای این شکل برخورد با عناصر است.زاهدی نقاشیست که دائم در حال جست و جوست.عناصر آشنا را با ترکیب و حذف و اضافه بازتولید میکند.هراسی از اشتباه ندارد و از بکاربستن بی شمار رنگ درمجاورت هم برای ساختن فضایی سیال به خوبی بهره می جوید.اثر شماره ی 2 او نمونه ای از کاربرد تمثیلی فرم و رنگ است.با این حال به نظر میرسد در استفاده از رنگ،همچون گذشته جسور نیست و کمی محتاط عمل میکند.از همین روست که آثار سیاه و سفیدش به چشم مخاطب ناقص می آید.زاهدی در این آثار به شدت فرم گراست و فضا را به فراموشی سپرده است گویی بدون وجود رنگ ها قادر به ایجاد هارمونی میان فرم و فضا نیست.این گسستگی فرم و فضا را در آثار الهه عبداله زاده نیز می بینیم.عبداله زاده با بکارگیری تیرگی- روشنی ها و تمایزهای خطی که به ایجاد بافت های متفاوت منجر شده،عناصر اصلی را از پس زمینه ی اثر خود جدا کرده است و به این ترتیب نگاه بیننده را در دو سطح متفاوت قیچی میکند.نقاش در اثر شماره 2 خود سعی کرده با استفاده از خطوط کوتاه افقی و عمودی و بکاربردن خاکستری ها در کل ترکیب،این شکاف را پر کند که تا حدی موفق بوده است. الهه عبداله زاده با زبده گزینی از ظاهر اشیا سعی در نمایش صریح اصل موضوع دارد .فرم در آثارش واضح تر از سایرین بازنمایی شده است.آثار او نمایش انسان معاصر در حجمه ی رخدادهاست.چگونگی برخورد او با مدیوم رنگ و مونوکروم هایش موجب شده بتوان نقاشی هایش را از دیگران باز شناخت.اثر شماره 3 معصومه زاهدی،برعکس دیگر کارهای نمایشگاهش همچون نقاشی های عبدله زاده ،صحنه ی انتخاب شده ای از ظاهر اشیا است.نمایش نمادین انسانی مجرد که گویی در ویترین مغازه ای در حال تماشای خود است،همچنان که دنیای پیرامون در اطراف او در گردش اند.در این اثر فرم ها قابل تشخیص از یکدیگرند.هنرمند با مرکز قرار دادن عنصر اصلی و استفاده از خاکستری ها و رنگ های سرد در پس زمینه توجه مخاطب را به فرم اصلی معطوف کرده و مشخصا بر رخدادی تاکید میکند.معصومه زاهدی در گذر از واقعیت به درون در تلاش است که به فرم و فضایی شخصی در آثار خود دست پیدا کند از این رو همچنان میان امر واقع ،ذهنی و نمادین در حرکت است.نگاه دوم درآثار نمایش داده شده اما نگاهی عاری از هر گونه شباهت و بدون موضوع است.آثار مرجان پیرعطا در حرکت به سمت انتزاع ناب از جلوه های اتفاقی درکار بهره جسته تا به ترکیب بندی هایی قوام یافته برسد.پیرعطا با پاشیدن،اسپری کردن و مالش رنگ بر روی بوم بافت ها وکیفیت های خطی و رنگی متفاوت ایجاد کرده و با ناشبیه سازی و خالی کردن معنا از عناصر،مهر تاییدی بر بینش انتزاعی حاکم بر تفکر اعضای گروه زده است.نظیر چنین برخوردی را در اثر شماره 2 فریبا روشنی بخش شاهدیم،حرکت اتفاقی رنگ بر بوم به خلق سایه روشن هایی عاری از موضوع و بدون قصد بازنمایی و یا تاکید بر فرمی خاص انجامیده است.گونه ایی رمانتیک ،انداموار و شعرگونه که البته مخاطب را در کشف زوایای پنهان اثر ناکام می گذارد.آثار تجریدی هما جمشیدی در این میانه ایستاده اند.او با بکارگیری از خاکستری های میان مایه این کار را به گونه ای انجام داده که ضمن ایجاد حسی از تعلیق و ابهام در بیننده،در ساختن فضایی شخصی موفق بوده است.فرم در آثار او فرمی ذهنی و از پیش ساخته است که در آثار مختلف تکرار می شود.خطوط سیال،رنگ های رها و طراح واره ای موجز از جنین، در اثر شماره 5 فضای سورئال بی همتایی ایجاد کرده که به دلیل عدم تداوم در سایر آثار گویی بر اثر اتفاق حاصل شده است.شاید زمان آن رسیده که جمشیدی بوم های بزرگ تری بردارد و بی محابا بر آنها رنگ بریزد و ریخت و پاش کند؛چرا که استفاده ی مکررش از ترکیب بندی هایی کلیشه ای، او را با خطر سکون و تکرار مواجه کرده است.با تمام آنچه گفته شد نمایشگاه از حیث کیفیت ارائه و پرزانته آثار ضعیف عمل کرده است؛نقاشی ها هیچ کدام لیبل مشخصات ظاهری ندارند،عنوان و تاریخ خلقشان مشخص نیست و قیمت فروش نخورده اند.قاب ها وچارچوب های نامناسب برخی آثار موجب نزول کیفیت ارائه ی آنها گشته است.توجه به این مهم می تواند در حصول اطمینان از خرید سرمایه گذاران موثر واقع شود.در پایان با توجه به تمامی محدودیت های تولید، نمایش و فروش آثار نقاشی در این مختصات جغرافیایی امید است که همچنان شاهد آثار موفقی از این گروه مستعد نقاش باشیم.با توجه به عدم وجود شماره و نامگذاری ،برای سهولت در تحلیل،هر اثر را به ترتیب مرتب شدن در نمایشگاه شماره گذاری کرده ام.معصومه ذاکری،نقاش و دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر