گذار از تفاهم‌نامه‌های اسمی به قراردادهای رسمی

براساس اعلام خبرگزاری رسمی سوریه، هدف اصلی این سفر، نهایی کردن و امضای مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌های اقتصادی عنوان شده است که برای حمایت از زیرساخت‌های مالی و صنعتی سوریه طراحی شده‌اند. منابع خبری اعلام کردند، این دیدار که در مقر دبیرخانه ریاست‌جمهوری سوریه برگزار شد، نقطه عطفی در روابط دوجانبه و آغاز دوران جدیدی از «مشارکت همه‌جانبه» بین ریاض و دمشق است. ناظران معتقدند حضور این هیئت، چراغ سبزی برای بازگشت سرمایه‌گذاری‌های کلان کشورهای شورای همکاری در سوریه خواهد بود. خالد الفالح، وزیر سرمایه‌گذاری عربستان، در مراسم امضای قرارداد، تأکید کرد که این پروژه‌ها نشان‌دهنده‌ی ایجاد یک مشارکت راهبردی است که ستون اساسی برای آینده روشن دو کشور را تشکیل می‌دهد.

وی قراردادهای امضا شده را جهشی کیفی در زمینه‌ی پروژه‌های بزرگ زیرساختی راهبردی دانست که با هماهنگی کامل با دولت سوریه و با مشارکت شرکت‌های بزرگ فعال سعودی انجام شده است و به ایجاد یک تحول اقتصادی گسترده در سوریه کمک می‌کند.

آغاز فعالیت صندوق سرمایه‌گذاری ایلاف

همچنین، الفالح اعلام کرد که عربستان فعالیت‌های صندوق سرمایه‌گذاری ایلاف سعودی را آغاز می‌کند که به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بزرگ در داخل سوریه اختصاص دارد و با مشارکت گسترده بخش خصوصی سعودی و با مجوزهای بازار سرمایه سعودی فعالیت می‌کند. این اقدام پس از حمایت احمد الشرع، رئیس جمهور سوریه، از امضای توافق‌نامه برای حمایت و تشویق سرمایه‌گذاری بین دو کشور و راه‌اندازی سیستم جدیدی برای سرمایه‌گذاری در حال انجام است که یک محیط قانونی و نظارتی جذاب برای سرمایه فراهم می‌کند. همچنین، وزیر سرمایه‌گذاری سعودی به فعال شدن کانال‌های انتقال بانکی بین تعدادی از بانک‌های دو کشور پس از لغو محدودیت‌ها و تحریم‌ها اشاره کرد که این امر جابجایی وجوه را تسهیل کرده و از اجرای سرمایه‌گذاری‌های مشترک پشتیبانی می‌کند.

در حوزه زیرساخت‌های حمل و نقل هوایی، دو توافق‌نامه بزرگ اعلام شد. توافق‌نامه نخست، از طریق صندوق ایلاف، کنسرسیومی از شرکت‌های پیشرو سعودی را برای توسعه و بهره‌برداری از فرودگاه‌های قدیمی و جدید حلب در چندین مرحله سرمایه‌گذاری، با ارزش کل ۷.۵ میلیارد ریال سعودی، تأسیس می‌کند. توافق‌نامه دوم شامل تأسیس یک شرکت هواپیمایی جدید در دمشق به نام «ناس سوریه» به رهبری شرکت هواپیمایی سعودی «ناس» است که ارتباط سوریه را با بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی افزایش خواهد داد. الفالح در بخش مخابرات توضیح داد که توافقنامه پروژه سیلک‌لینک امضا خواهد شد که بزرگترین پروژه زیرساخت دیجیتال در سوریه است و هدف آن ایجاد زیرساخت یکپارچه کابل‌های فیبر نوری، مراکز داده و شبکه‌های اینترنتی مطابق با بهترین استانداردهای بین‌المللی به رهبری شرکت STC است و بدین ترتیب پایه‌های یک اقتصاد دیجیتال مدرن برای حمایت از خدمات دولتی و فعالیت‌های سرمایه‌گذاری را بنا می‌نهد. در بخش زیرساخت‌های آب، وزیر سرمایه‌گذاری عربستان از امضای توافق‌نامه‌ای بین وزارت آب سوریه و شرکت برق آکوا، بزرگترین شرکت جهان در زمینه نمک‌زدایی آب و تولید انرژی‌های تجدیدپذیر، با هدف حمایت از امنیت آب و گسترش اتکا به منابع انرژی پاک، خبر داد. در بخش صنعت، وی به تکمیل توافق‌نامه‌ای برای بهره‌برداری و مدیریت شرکت کابل‌های مدرن سوریه، حاصل همکاری بین کابل‌های ریاض و صندوق ثروت ملی سوریه در راستای کمک به انتقال تخصص و توسعه تولید محلی اشاره کرد.

۸۰ توافق‌نامه مهم

تعداد کل یادداشت‌های تفاهم و توافق‌نامه‌های امضا شده بین دو طرف قبل از توافقات اخیر به حدود ۸۰ توافق‌نامه با ارزش بیش از ۴۰ میلیارد ریال سعودی رسیده است، در حالی که روز شنبه امضای ۳ توافق‌نامه جدید برای پروژه‌های بزرگ املاک و مستغلات با هدف توسعه زیرساخت‌های مسکونی و تجاری، تحت نظارت شورای بازرگانی سعودی-سوریه صورت گرفت. بنابراین، این سفر گامی مهم در راستای همکاری اقتصادی بین عربستان و سوریه محسوب می‌شود.

این تلاش‌ها نشان‌دهنده همسویی راهبردی بین دو کشور در حمایت از توسعه اقتصادی و گسترش فرصت‌های سرمایه‌گذاری برای بخش خصوصی در هر دو طرف است و هدف آشکاری برای تعمیق ادغام اقتصادی در دوره آینده دارد. در همین زمینه، رئیس سازمان سرمایه‌گذاری سوریه در گذشته نیز از برنامه‌هایی برای اعلام پروژه‌ها و معاملات میلیارد دلاری با عربستان، شامل بخش‌های هوانوردی، زیرساخت‌ها، گردشگری و توسعه املاک و مستغلات، خبر داده بود. گزارش‌های بین‌المللی نیز تأیید کرده‌اند که این اقدام نشان دهنده بازگشت سرمایه‌گذاری‌های عمده خلیج فارس به بازار سوریه پس از سال‌ها رکود است.

حمایت از سرمایه‌گذاری بلندمدت

براساس گزارش اکون پدیا؛ به باور کارشناسان، توافق‌نامه‌های اقتصادی اخیر بین سوریه و عربستان سعودی نشان‌دهنده یک تغییر کیفی در روند بهبود اقتصادی سوریه است و مرحله جدیدی را بر اساس سرمایه‌گذاری مولد بلندمدت به جای راه‌حل‌های موقت ایجاد می‌کند. اهمیت این توافق‌نامه‌ها نه تنها در ارزش مالی آن‌ها، بلکه در ماهیت اجرایی و گذار آن‌ها از یادداشت‌های تفاهم به قراردادهایی است که می‌توانند در عمل اجرا شوند.

ورود یک اپراتور منطقه‌ای به اندازه STC به بازار مخابرات سوریه، نشان‌دهنده‌ی خروج واقعی از وضعیت انحصاری است و راه را برای رقابت واقعی باز می‌کند که کیفیت خدمات را بهبود می‌بخشد، هزینه‌ها را کاهش می‌دهد و ده‌ها هزار فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد می‌کند، به‌ویژه با برنامه‌های توسعه‌ای که تمام استان‌های سوریه را پوشش می‌دهد و آن‌ها را به یک زیرساخت دیجیتال مدرن متصل می‌کند. تأسیس یک شرکت هواپیمایی جدید سوریه، که با خرید حداقل ۱۲ هواپیمای مدرن پشتیبانی می‌شود، به دلیل تأثیر مستقیم آن بر گردشگری، تجارت، جابجایی مشاغل و ادغام مجدد اقتصاد سوریه در زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای و بین‌المللی، ابعاد راهبردی فراتر از حمل و نقل هوایی دارد.

برای نمونه، پروژه توسعه فرودگاه حلب و افزایش ظرفیت آن به حدود ۱۵ میلیون مسافر در سال، نقطه عطفی برای احیای اقتصادی شمال سوریه است، زیرا فرودگاه‌ها دیگر فقط تأسیسات خدماتی نیستند، بلکه موتورهای توسعه یکپارچه‌ هستند.

سال گذشته، عربستان از سرمایه‌گذاری‌هایی به ارزش ۶.۴ میلیارد دلار در قالب ۴۷ توافقنامه با بیش از ۱۰۰ شرکت سعودی در بخش‌های املاک و مستغلات، زیرساخت‌ها و ارتباطات خبر داد که در راستای حمایت از بهبود اقتصادی سوریه و افزایش فرصت‌ها برای توسعه پایدار در مرحله آینده است. این امر، توافقنامه‌های جدید را در مسیر بلندمدت همکاری اقتصادی بین ریاض و دمشق قرار می‌دهد.

اهمیت کنترل میادین نفتی

کنترل میادین نفت و گاز در شمال شرقی سوریه مهم‌ترین اهرم اقتصادی در مرحله بعدی است. افزایش تولید به حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز می‌تواند درآمدی بین ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار سالانه ایجاد کند، اگر این بخش به طور کارآمد و شفاف مدیریت شود. اما چالش واقعی نه در امضای توافق‌نامه‌ها، بلکه در سرعت اجرا و توزیع عادلانه بازده است.

شهروند سوری تأثیر این سرمایه‌گذاری‌ها را احساس نخواهد کرد مگر اینکه به فرصت‌های شغلی پایدار، بهبود دستمزدها و کنترل هزینه‌های انرژی و زندگی تبدیل شوند، علاوه بر اینکه اولویت به پروژه‌های کوچک و خرد داده شود زیرا این پروژه‌ها سریع‌ترین جذب‌کننده بیکاری هستند. در این میان، با توجه به بهبود نسبی در محیط عملیاتی و افزایش اتکا به میدان‌هایی که ذخایر اثبات‌شده و نیاز به بازسازی کمتری دارند، میادین نفت و گاز در سوریه شاهد افزایش علاقه به سرمایه‌گذاری هستند.

این میادین در شرق و مرکز سوریه، با توجه به شبکه گسترده چاه‌ها و خطوط لوله برای حمل و نقل و فرآوری، علیرغم آسیب‌هایی که در طول سال‌های درگیری متحمل شده‌اند، به عنوان مهمترین گزینه‌ها در اولویت هستند. همچنین، برنامه‌های دولت دو برابر کردن تولید گاز در چند سال آینده، از حدود ۸ میلیون متر مکعب در روز به نزدیک ۱۵ میلیون متر مکعب، با هدف حمایت از تولید برق و کاهش واردات در صدر برنامه‌های دمشق قرار دارد.

میادین نفت و گاز فراساحلی سوریه در شرق مدیترانه نیز اهمیت راهبردی بلندمدت دارند که می‌تواند این کشور را به موقعیت منطقه‌ای پیشرفته‌ای سوق دهد، اما به سرمایه‌گذاری‌های عظیم و زمان طولانی‌تری نیاز دارد که ریاض می‌تواند آن را تامین کند. البته باید توجه داشت که موفقیت سرمایه‌گذاری در کشوری مانند سوریه در گرو ثبات و امنیت است که باید منتظر ماند و دید که با توجه به تحولات منطقه این امر محقق خواهد شد یا خیر.