تقدم اصل بر فرع

صبح ساحل، اجتماعی _  با نگاه دقیق به آیات و روایات یک اصل کلی به دست می آید وآن تقسیم برنامه ها به اصل و فرع است؛ یعنی بعضی از کارها اصل و بعضی دیگر فرع می باشند.برنامه های اصل همیشه در اولویت بوده ودر ابتدای دستورات قرار  می گیرد برخلاف برنامه های فرعی که بعداز انجام اصل صورت می پذیرد. مثلا درقرآن هیچ گاه به سن یا قد و وزن ومواردی از این قبیل درباره پیامبران اشاره نشده است، بلکه فقط به اصل پرداخته شده است؛ یعنی همان کارهایی که پیامبران برای پیشبرد اهداف متعالی تلاش می کنند و انسان هارا با حقیقت خدا و عبودیت آشنا می ساختند.نگاه آرمانی به دین نیز همین است؛ یعنی اصل را بر فرع مقدم کنیم.

در روایتی از امام علی(علیه السلام) در کلمات قصار نهج البلاغه فرمود:« لاقریه بالنّوافل اذا اضّرت بالفرائض» یعنی:« اگر مستحبات به واجبات ضرر بزند، آن مستحبات باعث تقرب انسان به خداوند نمی‌شود.»این سخن، بسیار دقیق وکاربردی است و در جامعه امروز ما کارآیی دارد. زیارت عتبات عالیات وحرم شریفه امامان معصوم (علیه السلام) ثواب زیادی دارد ولی مبادا واجبات را رها کنیم وبه مستحبات بپردازیم ویا شب عاشورا تاصبح به عزاداری اختصاص دهیم ولی نماز صبح خود را که واجب است رها سازیم. بنابراین نگاه ما به مستحبات باید یک نگاه مکملی باشد، یعنی مستحبات به واجبات کمک کند ودر بهتر انجام شدن آن حرکت نماید نه اینکه باعث ازبین رفتن واجبات گردد. نتیجه ای که ازاین بیان  می گیریم آن است که توجه به اصل، انجام دادن صحیح ومطلوب آن و سعی در به نتیجه رساندن آن همگی موفقیت انسان را افزون می کند. درآیات اولیه سوره انفال نیز ایمان و اقعی در سه واژه خلاصه شده است: -1 تقوای الهی   2-تدبر در قرآن   3- توکل به خدا. این سه اصل جزء اصول زندگی معنوی ما به حساب می آید. این اصل که اصل بر فرع مقدم است درتمام مسائل وجود دارد مسایل دینی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و... ودرتمام این امورموفق کسی است که موارد اصل و فرع آنهارا بشناسد و اصل رامقدم سازد.

فواید مقدم ساختن اصل برفرع عبارت است از:

-1 کارها به افراط وتفریط کشیده نمی شود. 2 -موضوعات مهم واصلی همیشه مورد توجه خواهد بود. 3- التهاب ومشکل به وجود نمی آید، زیرا فرعی که درضمن اصل نباشد، بی پشتوانه خواهد بود.

-4عدالت درتمام سطوح رعایت خواهد شد و امکانات به طور مساوی تقسیم خواهد شد.

بایدگفت: شهر آرمانی یا آرمان شهر نیز درسایه چنین تفکری به وجود می آید وشکل واقعی به خود می گیرد. نکته ی مهم این است همان خدایی که نماز را مایه خوشبختی وسعادت می داند، باعث سقوط هم معرفی می کندومی فرماید:« وَیلُ للمصلّین» یعنی:« وای به حال نمازگزاران» منظور از نمازگزاران، همان نمازگزارنی است که اصول وچهارچوب نماز را رعایت می کنند یعنی ابتدا مخلصانه روبه درگاه خدا آورده و سپس نماز خودرا به عنوان یک حقیقت دینی و معنوی درجامعه پیاده می سازد.