آشفتگی بصری در شهر بندرعباس

 صبح ساحل ، سیاسی -  صبح ساحل-صدف محمودی//تا همین چند سال پیش شترِ پارک شتری واقع در بیست و دو بهمن (کوی پلیس) یکی از المان های مهم شهر بندرعباس به حساب می آمد، شتربزرگی که اجزای تنش پوشیده از سبزه و علف است، شتری که آنقدر معروف بود که خیلی ها برای آدرس دادن از نام او استفاده می کردند. بعدها که بلوار ساحلی و پارک دولت ساخته شد یادم هست  شهرداری  مرغ و خروسی با شمایلی نازیبا و ابعاد بزرگ را در کنار ساحل قرار داد که آن هم نماد شهر محسوب می شد. اما از آن سال هایی که تن عریان شهر با اندک البسه مندرس و کهنه پوشیده می شد زمان زیادی گذشته است. در چند سال اخیر مجسمه و المان های زیادی در شهر گذاشته شد یا بهتر است بگوییم یک شبه مثل قارچ سبز شد، المان هایی همچون خرچنگ، گوش ماهی، هشپا، هفت کوتوله، قوباغه ها، پسر بچه بازیگوش، خانواده سنتی، صیادان آفتاب، ماهی و ماهی گیران، صیاد مروارید و اخیرا هم توپ های پلاستیکی و کلاه قرمزی. المان هایی که قطعا بودشان بهتر از نبودشان است اما  یک جور آشفتگی و بی نظمی در آن ها وجود دارد که چشم بیننده را آزار می دهد، برخی از آن ها چنان کودکانه اند که آدم فکر می کند وارد مهدکودک شده، برخی دیگر کاملا بی ربط به فرهنگ و تاریخ شهر بندرعباس هستند، در این میان تنها چند مجسمه انگشت شمار با پیشینه شهر بندرعباس در ارتباط است. همه این ها باعث زخمی شدن چهره شهر شده، بندرعباس دیگر آن لباس کهنه را به تن ندارد بلکه بیشتر شبیه آدم تازه به دوران رسیده ای ست که بلد نیست لباس هایش را با هم ست کند و از هر زیورآلاتی برای بزک و دوزک خود استفاده می کند، اما هنوز نمی داند که سرخآب، سفیدآبش روی صورتش ماسیده است. اولین سوالی که با دیدن وضعیت شهر بندرعباس ممکن است برای هر شهروند پیش بیابد چگونگی سازوکار زیباسازی شهر است؟ این که شهرداری چگونه این مجسمه ها را در سطح شهر قرار می دهد؟ چه کسی مسئول این ناهماهنگی هاست؟ آیا این شهر هنرمند کم دارد یا ندارد که دم دستی ترین و ساده ترین مجسمه ها در آن ساخته می شود؟ (گواهش هم توپ های پلاستیکی که در جلوی هتل هرمز قرار دارند، هتلی چند ستاره که توریستی ترین نقطه شهر است و لایق المانی بومی تر است نه توپ های کج و معوجی که اصلا معلوم نیست با چه هدفی در آن جا قرار گرفته اند! ) المان سازی توسط شهرداری‌های مناطقعلت آشفتگی بصری ستدر مورد سوال های پیش آمده در ابتدا به سراغ هنرمندی رفتیم که در حوزه زیباسازی با شهرداری همکاری می کند:  شهرداری دو روند برای نصب المان ها و دیگر پروژه های زیباسازی شهری دارد. 1هنرمند طرح را به زیباسازی ارایه می دهد، آن ها در جلسه بررسی می کنند و پس از تایید نهایی اجرای آن آغاز می شود. 2 شهرداری های مناطق بدون هماهنگی با زیباسازی خودسرانه طرح ها را تایید می کنند، از شهردار تا معاونش، متاسفانه طرح را هرکسی  ممکن است تایید کند که نتیجه اش سبز شدن مجسمه ها و نقاشی شدن دیوارها در طول یک شب و ایجاد آلودگی بصری است. اما پیش از این روزنامه صبح ساحل یادداشتی به قلم سردبیر خود در همین خصوص به چاپ رسانده بود (توپ های پلاستیکی رنگی نماد کجاست؟) که به نظر می رسد همین نوشته زمینه ساز موضوع بیست و ششمین جلسه رسمی شورای شهر که در روز سوم دی ماه برگزار شد بود. اعضای شورای شهر در رابطه با  اجرای المان‌ها و نمادهای شهری  به گفت و گو پرداختند.اگر قرار باشد شخصی یک رفیق پیمانکار داشته باشد و چند تا توپ درست کند بگذارد در شهر، سنگ روی سنگ بند نمی‌شود! اسلام باوقار در بیست و ششمین جلسه رسمی شورای اسلامی شهر بندرعباس بیان کرد: باید المان سازی توسط شهرداری‌های مناطق ممنوع شود، ابتدا المان توسط سازمان سیما و منظر بر اساس فرهنگ و هویت استان طراحی و سپس در کمیسیون فرهنگی شورا بررسی شود و در نهایت توسط شهرداری‌های مناطق به مرحله اجرا برسد. اگر قرار باشد شخصی یک رفیق پیمانکار داشته باشد و چند تا توپ درست کند بگذارد در شهر سنگ روی سنگ بند نمی‌شود! وی افزود: تاکنون شهرداری‌های مناطق المان‌ها را با سلیقه خود نصب می‌کردند اما با توجه به اینکه سازمان سیما و منظر شکل‌گرفته است از این‌ پس باید هر پروژه‌ای که در خصوص المان‌های شهری انجام می‌شود با هماهنگی این سازمان باشد تا به عملکرد و مدیریتی واحد در این زمینه برسیم.تا قبل از این دقیقاً بالعکس این روند اجرا می‌شد و طرح پس از اجرا توسط شهرداری‌های مناطق موردنقد و بررسی قرار می‌گرفت. نایب‌رئیس شورای اسلامی شهر بندرعباس در این باره معتقد است: در المان‌های شهری باید مقوله‌های فرهنگی، بومی و اجتماعی مبنا قرار گیرد و متأسفانه در نمادسازی و توسعه المان‌های  شهری تاکنون شهرداری  ضعیف عمل کرده است.فیصل دانش با بیان اینکه توجه به نصب المان‌های پرمحتوا به فضاهای شهری زیبایی خاصی می‌بخشد و باید این مهم در دستور کار معاونت خدمات شهری شهرداری قرار گیرد، تصریح کرد: جهت هدر رفت سرمایه و جلوگیری از بیت‌المال بایستی یک مدیریت واحدی  در این زمینه تشکیل شود تا از موازی کاری جلوگیری شود و شاهد المان‌هایی زیبا در شهر باشیم.نسبت به تأثیرپذیری و تأثیرگذاری فرهنگی المان‌های شهری غفلت کرده‌ایمرئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر بندرعباس نیز در این خصوص با اشاره به اینکه تندیس‌ها و المان‌های  هر شهری بیانگر هویت آن شهر است، تصریح کرد: المان‌های شهری باید یادآور ارزش‌های دینی مذهبی و انقلابی بوده و با تاریخ و ملیت ما همخوانی داشته باشد.احمد عامری سیاهویی با بیان اینکه نسبت به المان‌های شهری و تأثیرپذیری و تأثیرگذاری فرهنگی‌شان غفلت کرده‌ایم، عنوان کرد: در طرح و نصب المان‌های شهری هجمه فرهنگ غرب بر ما غلبه کرده است و اکثر این المان‌ها با فرهنگ اسلامی ما همخوانی ندارد.وی با اشاره به اینکه باید از مشاوره نخبگان فرهنگی و هنری، بسیج مهندسین و... استان بیشترین استفاده را ببریم، افزود: فضاهای خام بسیاری در سطح شهر موجود است که متأسفانه هنوز خالی و بدون هیچ‌گونه المان، نقاشی و زیباسازی خالی مانده‌اند.جهانبخش: گویا به بی‌نظمی در منظر شهری و همه امور خود عادت کرده‌ایمیک عضو کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر بندرعباس با اشاره به اینکه هنوز هویت و اصالت بسیاری از المان‌های موجود در سطح شهر بر همگان پوشیده است، اظهار کرد: با وجود گذشت چند سال از نصب بسیاری از المان‌ها متأسفانه هنوز سنگ‌نوشته یا تابلویی از شناسنامه این آثار در کنارشان موجود نیست و مردم نمی‌دانند المان نصب شده چه هویت و عقبه‌ای دارد و اثر کدام هنرمند است.کیانوش جهانبخش با بیان اینکه المان‌های شهری علاوه بر نیاز به بررسی‌های فرهنگی، هویتی قبل از ساخت و نصب به نگهداری و حفاظت پس از نصب نیز نیاز دارد، افزود: برای مثال مدت‌هاست که شخصی خبطی کرده و ریش یکی از مجسمه‌های صیادان سورو را سیاه کرده است، آیا باید تا ابد سیاه بماند؟ کسی نباید در برابر این بی‌نظمی‌ها و عدم نگهداری از المان‌هایی که هزینه‌های بسیاری را بر شهرداری بندرعباس متحمل کرده است، پاسخگو باشد؟وی ادامه داد: متأسفانه بی‌نظمی در بررسی، ساخت، جانمایی و نگهداری المان‌های شهری تنها نمونه‌ای از بی‌نظمی‌های موجود در کارهاست، گویا به به‌هم‌ریختگی و آشفتگی در منظر شهری و همه امور خود عادت کرده‌ایم.این عضو شورای اسلامی شهر بندرعباس با بیان اینکه متأسفانه ما در بحث المان‌های شهری تنها تبدیل به مصرف‌کننده شده‌ایم، اضافه کرد: بدون اینکه نظارتی در روند ساخت و نصب این المان‌ها داشته باشیم، منتظر می‌مانیم که قراردادی بسته شود و المانی که مشخص نیست با چه معیارهایی کارشناسی شده در سطح شهر نصب شود و پس‌ازآن در جلسات شورای شهر و فضای مجازی این المان‌ها را نقد می‌کنیم.جهانبخش با بیان مثالی به المان جهاز یا مراسم ساخت محلی استان هرمزگان واقع در حاشیه بلوار شهدا بندرعباس اشاره کرد و افزود: متأسفانه این المان هیچ سنخیتی با آیین هرمزگانی ما ندارد و اصالت این مراسم را زیر سؤال برده است.وی ادامه داد: در زمانه‌ای که عامه شهروندان نگاهشان به آیین و سنن خود کارشناسی است! زیبنده نیست که در ساخت المانی‌هایی که قرار است نماینده‌ای برای معرفی آیین استان و شهر باشند هیچ‌گونه نظارت و کارشناسی صورت نگرفته باشد.عضو کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر بندرعباس خطاب به اعضای شورا گفت: همه ما بومی این استان هستیم، شما بگویید که در کدام مراسم ساخت روی سر مرد چمدان می‌گذارند یا کله‌قند می‌گیرند یا چهار شتر می‌برند؟جهانبخش با تأکید بر اینکه تمامی سخنانم در خصوص المان مراسم ساخت، انعکاس اظهارات و درواقع تیر و ترکش‌هایی است که از مردم خورده‌ام و تلطیف شده آن را در صحن شورا مطرح می‌کنم، خاطرنشان کرد: المان مراسم ساخت باید از سطح شهر جمع شود و هر کس برای این پروژه بدون کارشناسی هزینه کرده باید خسارتش را هم خودش بدهد.عسکری زاده: نیاز به اتاق فکری اختصاصیبرای المان‌های شهری داریمعضو دیگر شورای اسلامی شهر بندرعباس در این خصوص عنوان کرد: بندرعباس شهری با رویکردهای ملی و فراملی است و باید برای ساخت المان‌های آن فراخوان‌های بومی، ملی و فراملی زده شود.مجید عسکری زاده با اشاره به اینکه المان شهری شناسنامه و معرف شهر بوده و باید اتاق فکری اختصاصی برای بررسی‌های مختلف در انتخاب و ساخت آن ایجاد شود، بیان کرد: متأسفانه برخی از المان‌های موجود در سطح شهر نه‌تنها معرف هویت و مایه افتخار ما نیستند بلکه موجب شرمساری ما شده‌اند.خادم: قیمت‌های پیشنهادی هنرمندان بومی برای ساخت المان‌های شهری خارج از عرف استرئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری بندرعباس اظهار کرد: تاکنون مدیریت واحدی در خصوص المان‌های شهری نبوده و اکنون که طراحی و بررسی آن به این سازمان واگذار شده است، امیدوارم لوازم و ابزار لازم در این خصوص را نیز در اختیار ما قرار دهند.مصطفی خادم با تأکید بر اینکه مهم‌ترین ابزار در این زمینه بودجه است که متأسفانه در اختیار شهرداری‌های مناطق قرار دارد، افزود: هیچ شهری را سراغ ندارم که طراحی، ساخت و نصب المان‌های شهری آن در شهرداری‌های مناطقش انجام شود و معمولاً به عهده شهرداری مرکزی است.وی با اشاره به اینکه ما هم دوست داریم در ساخت المان‌های شهری از هنرمندان بومی استفاده کنیم اما متأسفانه هنوز در این زمینه شفاف‌سازی صورت نگرفته است، تصریح کرد: قیمت‌های پیشنهادی هنرمندان بومی استان خیلی با عرف قیمت‌های سطح کشور همخوانی ندارد؛ شاید علتش این باشد که فکر می‌کنند اولین و آخرین پروژه‌ای است که در اختیارشان قرار می‌دهیم و باید از این فرصت استفاده کنند. خادم با بیان اینکه موانع زیادی در شهرداری برای ساخت المان‌ها داریم و شهر بندرعباس در این زمینه بسیار عقب است، ابراز کرد: اگر کاری شود که در این زمینه تسریع سازی صورت بگیرد بسیاری از مشکلات ما حل خواهد شد و آنگاه می‌توانیم المان‌هایی  سازگار با فرهنگ و سنت خودمان داشته باشیم.وی با اشاره به اینکه در بحث المان‌های شهری و محتوای آن‌ها باید نقشه راهی را طراحی کنیم، عنوان کرد: ورود کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورا در این زمینه و با بررسی و ارائه موضوع و محتوای المان‌های شهری می‌تواند چراغ راهی برای ما باشد.اعتبارات زیباسازی بندرعباس  در مقایسه با شهرهای دیگر ناچیز است  پس از این اظهارات به سراغ مدیر زیباسازی رفتیم تا توضیحات او را نیز در این باره بشنویم: مریم بایرامی  در این باره می گوید: از ابتدای دی ماه سال 92 مدیریت زیباسازی در شهرداری بندرعباس آغاز به کار کرد،  از همان ابتدا  تا کنون روال کار بدین صورت است که هنرمندان طرح ها را برای زیباسازی ارسال می کنند سپس جلساتی با حضور شهرداران مناطق، مدیران خدمات شهری، مشاوران شهردار، اعضای زیباسازی برگزار می شود، طی آن طرح ها بررسی و پیشنهادات و اصلاحیه ها انجام می شود هنرمندان از  طرح دفاع می کنند و در نهایت طرح اجرا می شود.  برنامه ریزی ها بر اساس اعتبارات مان انجام می شد متاسفانه اعتبارات زیباسازی استان هرمزگان بسیار کم است و با شهرهای دیگر مقایسه نیست.   بایرامی افزود: پیش از آغاز به کار مدیریت زیباسازی طرح ها غیر کارشناسی اجرا می شد، اما ما  از اردیبهشت ماه  سال گذشته تا عید پروژه مجسمه های ساحلی را آغاز کردیم این پروژه از ساحل سورو  ( مجسمه صیادان آفتاب، چهار فیگور با ابعاد پنج و نیم متر) آغاز شد و تا مجسمه صیاد مروارید که بزرگ ترین مجسمه فیگوراتیو در ایران است، ادامه یافت در برخی نقاط ساحل از مجسمه های تاریخی نیز استفاده کرده ایم که پیشینه ی تاریخی استان را نشان می دهند.همچنین مجمسه انتزاعی ماهی و ماهی گیران و فیلامینگوها که هم رئال و هم انتزاعی هستند را در شهر قرار دادیم. به طور کلی یازده  المان در  عید 95 نصب شد. کارهای مفهومی چندان در بندرعباس جا نیفتاده استمدیر زیباسازی در خصوص کودکانه بودن المان های شهر عنوان کرد: کارهای مفهومی چندان در بندرعباس جا نیفتاده است هرچقدر کار رئال تر باشد برای مردم قابل پذیرش تر است و اصلا  با تهران  و شهرهای دیگر قابل مقایسه نیست. شاید  به این علت که بندرعباس یک دهه از آن شهرها عقب تر است. مثلا شهری مثل مشهد عید هر سال با اعتبارات بسیار زیادی یک سری المان را نصب می کند، آن ها را به شهرهای کوچکتر  می فروشد و در آمدزایی نیز می کند.  مشخصا باید بین بخش کودکان و بزرگسال  تساوی باشد.  هر المانی که نصب می شود بازخورد های منفی و مثبت دارد که در جلسه مطرح می شود مثل توپ های جلوی هتل هرمز که قرار است جمع آوری شوند. اما از همین المان های کودکانه ما بازخوردهای مثبت زیادی داشتیم که حتی برخی از آن ها مانند قورباغه ها تبدیل به برند شده بودند. برای ما خواسته مردم بسیار مهم است. در کشورهای دیگر کارهای رئال دیگر دیده نمی شود ما هم کم کم به این سمت خواهیم رفت اما در شهری مثل بندرعباس نمی توان یک دفعه چنین اقدامی را انجام داد چرا که پذیرش ان برای مردم دشوار است. گله مدیرزیباسازی از هنرمندان استان هرمزگانبایرامی با گله از هنرمندان استان گفت: هنرمندان در استان هرمزگان اصلا با ما همکاری نمی کنند برای مثال ما برای ساخت مجسمه خواجه عطا که مردم بندرعباس هم او را به خوبی می شناسند فراخوان گذاشتیم. یک ماه فرصت  نیز دادیم و تمدید هم کردیم اما حتی یک نفر هم برایمان طرح نیاورد! ما از هر طریقی که می توانستیم اطلاع راسنی کردیم از  سایت های مختلف تا روزنامه، پیامک و حتی تماس تلفنی اما فایده ای نداشت. ولی از استان های دیگر افراد بسیاری برایمان طرح ارسال کرده بودند آن ها با مطالعه پیشینه خواجه عطا در مورد لباس و شمایل وی نیز تحقیق کرده بودند.یا نمونه دیگر هنرمندان مشهدی بودند که از اردیبهشت ماه 94 چند تیم از هنرمندان آمدند آن ها برای برای مجسمه  های صیاد مروارید و صیادان آفتاب نزدیک به 110 کاراکتر طراحی کرده بودند و حتی آن ها را در ابعاد کوچک نیز ساختند. این هنرمندان از اردیبهشت ماه تا بهمن ماه  می رفتند و می آمدند که طرح هایشان تایید شد  جالب این جاست که تمام کار ها تا چهار فروردین نصب شد. این سماجت و پشتکاری که در هنرمندان خارج از استان هست در هنرمندان استان نیست. مورد داشته ایم که شش ماه پس از تایید طرح کار را تحویل نداده است! بایرامی در رابطه با هزینه ها اظهار کرد: برآورد اولیه را همیشه خود هنرمند انجام می دهد. هر طرح یک هزینه طراحی ویک هزینه اجرا دارد. هنرمند طرح را می آورد در ریز برآورد های آن در یک جدول عمرانی فرستاده می شود و بخش عمرانی منطقه آن را بررسی می کند اگر قیمت قابل قبول باشد، همان نرخ اجرا می شود مثلا برای نقاشی دیواری بسته به طرح، قیمت از متری 25 هزار تومان تا 40 هزار تومان متغیر است . گله مدیر زیبا سازی از مردمبایرامی با بیان اینکه زیباسازی کار هزینه بری ست  خاطر نشان کرد: همانطور که مردم توقع دارند ما شهر را زیبا کنیم  آن ها هم باید از آن مراقبت کنند.  متاسفانه بارها پیش آمده که چراغ ها و کابل ها را دزدیده اند و یا روی مجسمه صیادان آفتاب را نقاشی کشیده اند. این ها برای ما بسیار دردناک است. به عنوان شهروند چرا اجازه می دهید این اتفاق بیفتد؟ این المان ها برند شهر هستند اما هیچ نگرانی از بابت ماندگاری آن ها نداریم. مردم هیچ تعصبی نسبت به کارها ندارند.  این ها همه با هزینه هایی که خودتان پرداخت کرده اید و عوارضی که می دهید ساخته شده.  برخی نیز سوار این مجسمه ها ی چند متری می شوند، از آن ها بالا می روند یک نفر نسبت به این موضوع معترض نمی شود. باید بگویم که مردم هم مقصرند. وی در ادامه گفت: جنس مجسمه ها فایبرگلاس هستند حداقل ضمانت ما  برای ماندگاری آن ها 5 سال است اما خود هنرمندان  20 سال تخمین زده اند. با توجه به شرایط ویژه آب و هوایی شهر بندرعباس این المان ها  لایه های فایبر بسیاری دارند و در آن ها از بهترین رنگ استفاده شده به خصوص آن هایی که در کنار ساحل هستند. تا کنون ما نیازی به رنگ آمیزی مجدد نداشته ایم. مگر این که مردم آسیب بزنند. مدیر زیباسازی از افتتاح باغ پرندگان در بیست و دوم بهمن ماه سال جاری خبر دادوی در پایان عنوان کرد: قبلا مدیریت زیباسازی زیر نظر معاونت خدمات شهری بود اما اکنون با سازمان فضای سبز ادقام شده و نامش به سیما، منظر و فضای سبز شهری تغییر یافته است.  در سال های آینده کارهای بهتری را ارائه خواهیم داد. قرار است در اواسط دی ماه جلسه برگزار شود که در آن طرح ها را برای نوروز بررسی می کنیم  اگر هنرمندان می خواند در شهر اتفاق خوبی بیفتد ما نباید دنبال آن ها راه بیفتیم بلکه خودشان باید بیایند. حتی اگر دو یا سه طرح هم باشد در جلسه برررسی می شود تایید یا رد آن به هنرمند اعلام می شود اگر اعتبار لازم را نداشته باشیم برای سال های بعد از آن استفاده می کنیم. از دیگر فعالیت هایمان پروژه باغ پرندگان  است که در بیست و دو بهمن در پارک جهاد با اعتبار بسیار زیاد افتتاح می شود که زیباسازی آن با همکاری منطقه یک و سیما و منظر در حال انجام است.