از هر ده زن نه نفر از آن‌ها به‌ واسطه همسرشان معتاد می‌شوند

صبح ساحل-ساحل بانو- صدف محمودی: در این چند ماه اخیر اتفاقات عجیبی حول حوزه مواد مخدر ( به‌ویژه شیشه) در استان رخ داد، از نازنین تا یسنی، زنان و دختران قربانی اعتیاد خود یا دیگران که با توجه به مصرف بالای مواد مخدر در استان قطعاً تعداد این افراد کم نیست اما در سکوت رسانه‌ها صدایشان به‌جایی نمی‌رسد.  ازاین‌رو گفت‌وگویی داشتیم با مژده ذوالعلی عضو انجمن روان شناسان آمریکا (APA) او سال‌ها در کمپ ترک اعتیاد بانوان بندرعباس فعالیت کرده و هم‌اکنون نیز در یک کلینیک ترک اعتیاد مشغول به کار است.

در ادامه گفت‌وگوی این روان‌شناس را با ساحل بانو می‌خوانید: اکثر زنان استان از طریق شوهرانشان معتاد می‌شونددر طی سال‌هایی که در کمپ ترک اعتیاد بانوان فعالیت می‌کردم  به این نتیجه رسیده‌ام از هر ده زن نه نفر از  آن‌ها به‌واسطه همسرشان معتاد می‌شوند. فرد معتاد همیشه به دنبال یارگیری ست چراکه دوست دارد همپایی داشته باشد تا احساس تنهایی نکند پس همسرش را نیز مانند خودش معتاد می‌کند تا او توان ترکش را نداشته باشد، بسیاری از زنان به خاطر اینکه خود نیز در دام اعتیاد گرفتار می‌شوند نمی‌توانند همسرشان را ترک کنند، حتی آن‌هایی که مورد خشونت خانگی قرار می‌گرفتند. این زنان همچنان به دلیل تأمین موادشان به زندگی با همسر خود ادامه می‌دهند. در میان نوجوانان هم وضعیت به همین‌گونه است در اسن سال‌ها مواد بسیاری مانند ماری‌جوانا مثل نقل‌ونبات در دسترس آن‌ها قرار دارد . نوجوانان دوستانشان را  از میان کسانی که مواد مصرف می‌کنند انتخاب می‌کنند که برای تمامی معتادین این‌یک چرخه منطقی ست. از دیگر علت‌های اعتیاد زنان در استان فشارهای زندگی زناشویی ست.  

نمی‌توان آمار دقیقی از تعداد و درصد رنان معتاد داد چراکه برخی از آمارها محرمانه است اما به جرات می‌توان گفت آمار زنان معتاد در استان بالاست. وقتی مفاهیم عالی انسانی رنگ می‌بازندبرای این‌که داستان اعتیاد را بازتر کنم مثالی برایتان می‌زنم : آزمایشی در همین رابطه روی موش‌ها  انجام داده بودند، در این آزمایش قفسی برای موش‌ها درست کرده و یک گردونه‌ای در آن قفس قراردادند به ازای دویدن موش روی گردونه قسمت مربوط به مواد مخدر در مغزش تحریک می‌شد. موش هم خوشش می‌آمد و بیشتر روی گردونه می‌دوید یکی دو روز به دویدنش ادامه داد پس‌ازآن برایش آب و غذا گذاشتند  اما بااینکه موش گرسنه‌ای بود از گردونه پایین نمی‌آمد. به همین خاطر مفاهیمی عالی‌تر را در رابطه با مواد مخدر بررسی کردند در انسان مفاهیمی مثل ناموس و وطن جز مفاهیم عالی انسانی هستند. در موش بچه‌هایش را تحت خطر قراردادند حتی برای دفاع از بچه‌هایش هم از گردونه پایین نیامد بعدازآن جفتش را تحت خطر قراردادند ولی بازهم برای موش اهمیتی نداشت . موش این‌قدر دوید تا مرد! خودش هم دیگر برای خودش مهم نبود. این بلایی ست که مصرف مواد مخدر سر آدم می‌آورد.  فرد به مرحله‌ای می‌رسد که هیچ‌چیزی برایش مهم نیست. مثل مورد نازنین که شما در موردش گزارش تهیه کردید من خودم هم خواستم به او کمک کنم اما با دیدنش فهمیدم که شیشه مصرف می‌کند لب و دندان‌های خراب، تعریق و لرزش و دیگر نشانه‌های یک فرد معتاد به شیشه در او به‌وضوح مشهود بود. نازنین حتی شیشه‌اش را هم از طریق  فریب کاربر مردم تأمین می‌کند. این افراد در مرحله‌ای قرار دارند که مفاهیم عالی انسانیت برایشان اهمیتی ندارد. این افراد حتی فرزندانشان هم برای آن‌ها اهمیتی ندارند آن‌ها به‌جز نیازهای اولیه و تهیه مواد به چیزی فکر نمی‌کنند.

سر و کار داشتن با معتاد مبحث پیچیده ایست چراکه آن‌ها زیاد دروغ می‌گویند و مفاهیمی که برای ما مهم هست برای آن‌ها حائز اهمیت نیست. ترک شیشه تقریباً محال است!بدترین نوع مواد شیشه است اولا این ماده ازلحاظ علمی به‌خودی‌خود باعث هپاتیت، اچ آی وی و اچ پی وی می‌شود چراکه عروق را تنگ کرده و موجب ایجاد زخم و عفونت می‌شود که این عفونت‌ها ناقل بیماری هستند متأسفانه در خصوص اچ پی وی در ایران چندان اطلاع‌رسانی نمی‌شود( تقریباً ۶۰ نوع اچ‌پی‌وی وجود دارد که  این قابلیت را دارند که باعث ایجاد زگیل‌های معمولی بشوند، این زگیل‌ها در برخی از نواحی بدن مانند دست‌وپا به وجود می‌آیند. تقریباً ۴۰ نوع از این ویروس‌ها را اچ‌پی‌وی‌های «نوع تناسلی» می‌نامند که ممکن است موجب زگیل تناسلی شوند. این ویروس‌ها به هنگام تماس اندام‌های تناسلی، معمولاً در طول آمیزش جنسی از شخصی به شخص دیگر پخش می‌شوند. اچ‌پی‌وی رایج‌ترین عامل بیماری است که از طریق آمیزش جنسی انتقال می‌یابد. گاهی اوقات نژادهای «کم‌خطر» اچ‌پی‌وی‌های تناسلی، از همه بیش‌تر HPV – 6 و HPV – 11، می‌توانند باعث شوند زگیل‌ها یا ضایعات تناسلی بر روی یا در اطراف این مکان‌ها به وجود آید. اندازه، شکل، و تعداد این توده‌ها ممکن است متغیر باشد، و این توده‌ها به‌ندرت به سرطان منتهی می‌شوند.) همچنین انجام آزمایش آن بسیار گران است و مشخص نیست که فرد این ویروس را داشته باشد. مصرف مواد مخدر برای فرد معتاد چنان پاداش و لذت دارد که من و شمایی که شیشه را استفاده نکردیم در تصوراتمان هم نمی‌گنجد برای درمان اعتیاد همیشه می‌گویند  شما نمی‌توانی به فرد بگویی چرا شیشه می‌کشی تخمه بخور! فرد به دنبال یک‌چیز جایگزین است. چون فرد با  خودش می‌گوید چه چیزی در دنیا وجود دارد که چنین لذتی داشته باشد  و این پروسه معتاد شدن است.

لذت مصرف تریاک هشت برابر ارگاسم جنسی ست و  لذت مصرف شیشه صد برابر تریاک است. پس ترک آن‌هم به‌مراتب سخت‌تر است. من به‌عنوان فردی که سال‌ها در این زمینه کارکرده معتقدم ترک شیشه تنها دریکی یا دو درصد از موارد موفقیت‌آمیز است و امری تقریباً محال است که بسیار موضوع تلخی ست چراکه خانواده‌ها نمی‌خواهند این موضوع را قبول کنند تنها دو درصد از معتادان سراسر جهان تا آخر عمر در ترک باقی می‌مانندمصرف‌کنندگان شیشه به درمان بسیار مقاوم‌اند.  60 تا 70 درصد از کسانی که به کمپ مراجعه می‌کردند زنان زیر سی سال بودند: خانواده‌دار و جوان  بعضی از آن‌ها برای فرار ازآنجا یک کلک‌هایی سوار می‌کردند.  تنها دو درصد از معتادان سراسر جهان تا آخر عمر در ترک باقی می‌مانند بقیه آن‌ها حتی یک روز هم که به پایان زندگی‌شان مانده باشد باز  به سراغ مواد می‌روند. تابه‌حال در کمپ کسی را ندیده‌ام که رفته باشد و دیگر برنگشته باشد خیلی از آن‌ها دو سه بار  برگشته‌اند. خیلی‌ها همچنان کارتن‌خوابی می‌کنند.  زمانی که فرد به مواد مخدر اعتیاد پیدا می‌کند یک حافظه سلولی در مغز تشکیل می‌شود که بازگشت آن غیرممکن است. مثلاً من یک مورد داشتم فرد ثروتمندی در تهران که کوکایین مصرف می‌کرد او می‌گفت در یک سال یک میلیارد تومان کوکایین برای خودم و اطرافیانم خریدم او پس‌ازآن با افت مالی مواجه شد سپس به تریاک رو  آورد و  بعدازآن به سراغ شیشه می‌رود. ناگهان از اوج به جوب می‌افتد و پس‌ازآن  با کمک کمپین ترک اعتیاد نجات پیدا می‌کند در حال حاضر هنوز هم در ترک به سر می‌برد اما می خواهم بگویم ازاین‌دست افراد زیاد نیستند.

اما اعتیاد ضربه‌هایی به فرد می‌زند که پس از ترک هم دیگر آن آدم سابق نیست. ممکن است رگه‌هایی از بیماری‌های روانی در فرد ظاهر شود، در اثر مصرف طولانی‌مدت مغز نابود می‌شود.در بعضی خانواده‌ها با والدین معتاد، سابقه خشونت، فقر و... زمینه‌های اعتیاد فراهم است فرد پس از  ترک دوباره به آن خانه بازمی‌گردد همان محیطی باعث شده بود او معتاد شود خب  او دوباره معتاد می‌شود! و این‌یک چرخه معیوب است. باید یک جامعه جدید برایش تعریف کرد برای همین من نسبت به ترک آن‌قدر امیدوار نیستم باید زمینه‌ها خیلی ایده آل باشد که در استان بعید است ترک  مواد مثل  خوردن یک قرص شفابخش نیست که بخوری و ترک کنی.  خانواده‌ها نیز باید در خصوص رفتارشان با فرد معتاد آموزش ببیند خانواده‌ها هنوز نمی‌دانند که روان‌شناس پزشک نیست که با یکی دو جلسه معجزه کند درمان پروسه دارد. آن‌قدر که خانواده در کمک کردن به فرد معتاد  مهم است روان‌شناس نیست چراکه بستر مهم‌تر است . بعد از پاک شدن فرد حداقل دو سال باید تحت مراقبت باشد. پیشگیری و آموزش کلید حل مشکلاتباید روی پیشگیری تأکید کرد، برنامه گذاشت، و آموزش داد، آموزش را باید از مدارس شروع کنیم در مدارس این کارها را نمی‌کنند این‌همه روان‌شناس در شهر بندرعباس هستند که در مورد مواد مخدر اطلاعات دارند. باید از این افراد استفاده کرد. عکس، خاطره ، داستان برای نوجوانان  تعریف کرد تا آن‌ها با این فجایا آشنا شوند. آن‌ها باید بدانند که مصرف مواد کلاس ندارد، قدرت نه گفتن را باید به آن‌ها آموزش دهد.  همچنین کانون‌های  حمایت از  زنان نیز کم است. زنان نمی‌دانند که می‌توانند نه بگویند و از خودشان دفاع کنند می‌توانند یک زندگی بد را ترک کنند، می‌توانند یک زندگی پرخشونت را رها کنند. من طلاق را تایید نمی‌کنم اما  این خود طلاق  عاطفی ست و زجر کشیدن را به همراه دارد.  متأسفانه هیچ‌گونه آموزشی در خصوص مهارت‌های زندگی در استان داده نمی‌شود یا اگر هست ریشه‌ای و زیربنایی نیست.  زنان ما اعتمادبه‌نفس ندارند نسبت به شوهرشان شخصیتی وابسته هستند حتی زنان باسواد نیز در تله‌های عاطفی می‌افتند، کتک می‌خورند، خیانت می‌بینند اما باز در آن زندگی می‌ماند.  فقط کافی ست آموزش بدهیم. هیچ‌کس در مورد ازدواج هیچ‌چیزی نمی‌داند.

 آموزش‌های پیش از ازدواج بسیار مهم است. افراد چهارچوب ازدواج را نمی‌دانند. اکثر کسانی که برای مشاوره ازدواج مراجعه می‌کنند هدف درستی ندارند  وقتی می‌پرسم چرا می‌خواهی ازدواج کنی می‌گویند سنم بالا رفته یا باقی دوستانم هم ازدواج‌کرده‌اند  من تنها مانده‌ام می‌پرسم هدفت چیست می‌گوید حالا ازدواج می‌کنم شاید همسرم برایم هدف تعیین کرد!