برخورد جامعه با تکيه کلام هاي سريال ها

صبح ساحل ، هنری - اولين روز کاري سال 94، بعد از ماچ و بوس و بقيه قضايا و داستان هسته‌اي، بيشترين اتفاقي که به چشم مي‌آيد، واردشدن يک تکيه کلام جديد در گفتارهاي روزانه همکاران است. از نگهبان روزنامه که در همان بدو ورد يک لطيفه «واس ماس»ي مي‌خواند تا عصر که در هر جمعي اين تکيه کلام را مي‌شود، شنيد.«در حاشيه» مهران مديري همانند ديگر سريال‌هاي طنزش از همان ابتدا با تکيه بر تکيه کلام‌ها و لهجه‌هاي کمتر ديده شده، بخشي از باز طنز داستان را به دوش کلمات و ترکيب‌هايي انداخته است که توسط بازيگرانش در حالتي اغراق شده که لازمه طنز است ادا مي‌شود. البته اين اتفاق سال‌هاي گذشته هم در سريال پايتخت هم افتاده بود که بازيگران اصلي آن با لهجه شمالي توانسته بودند با مخاطبان به خوبي ارتباط برقرار کنند و امسال هم در حاشيه به سراغ لهجه قمي رفته است.اما پخش‌شدن سريال در حاشيه جدا از حاشيه‌هايي که پزشکان براي اين سريال درست کرده و مي‌کنند تکيه کلامي داشت که خيلي زود به مدد شبکه‌هاي اجتماعي آمد و حتي در حوزه سياست خارجي هم وارد شد و امروز اگر ترکيب«واس ماس» که خلاصه شده «واسه ما است» را در گوگل سرچ کنيد چيزي قريب به 200هزار نتيجه براي آن خواهيد يافت که در مواردي حتي تبديل به تيتر سايت‌هاي جدي خبري هم شده است، همين فراگيري باعث شده تا به سراغ چند نفر از اهالي کلمه و ادبيات برويم و درباره وارد شدن تکيه کلام‌ها، فراگير شدن، پرداختن به لهجه‌ها و خرده فرهنگ‌ها گفتگو کنيم.

محمود اکرامي‌فر، شاعر و جامعه‌شناس

درباره اين موضوع بايد بر سه نکته؛ تاثير تلويزيون در گسترش تکيه کلام‌ها، مجاز بودن استفاده از تکيه کلام‌ها در تلويزيون و کمک‌کننده بودن تکيه کلام‌ها به زبان توجه کرد.

صداوسيما با گستردگي و ظرفيت‌هايي که دارد، مي‌تواند رفتار و نحوه گفتار را در زمان کوتاهي در ميان قشر زيادي گسترش بدهد که اين يکي از قابليت‌هاي ذاتي اين رسانه است.اما درباره اينکه اجازه اين کار را دارد به نظر مي‌رسد تا زماني که اين تکيه کلام‌ها با زبان معيار، تابوها، ارزش‌ها و باورهاي مردم در تضاد نباشد و از خرده فرهنگ‌ها گرفته شده باشد، مشکلي ايجاد نمي‌کند.البته جامعه بهترين برخورد را با اين تکيه کلام‌ها دارد که اگر اين تکيه کلام‌ها مناسب باشند با مقبوليت و پذيرش جامعه روبه‌رو مي‌شوند و معمولا در فرهنگ ماندگار مي‌شوند و اگر مقبوليت نداشته باشند شايد در مدت کوتاهي مورد توجه قرار بگيرد، اما بعد از مدتي مطرود خواهند شد و به نظر مي‌رسد درباره تکيه‌کلام‌هاي رايج اين روزها هم بايد منتظر گذشت زمان بود.

مهدي کفاش، خبرنگار و نويسنده

يکي از راه‌هاي گسترش زبان مادري هر کشوري گسترش ادبيات فولکلور است که يکي از محل‌هاي مهم اين ادبيات در لهجه‌ها و گويش‌ها محلي است. در دوره‌اي که بيشتر ارتباطات مردم با همه خوبي‌ها و بدي‌هايش مجازي شده است، اضافه‌شدن خرده فرهنگ‌ها و لهجه‌هاي محلي مي‌تواند به غناي زبان فارسي و قطور‌شدن تنه فرهنگي ما کمک کند.صورخيال هم در ادبيات ما مبتني‌بر چندمعنايي است که در تکيه کلام‌ها هم به اين بحث چند معنايي توجه مي‌شود. در يک نگاه کلي فرهنگ ما فرهنگي نهان روش است که همين امر باعث توجه مردم به تکيه کلام‌هاي طنز مي‌شود.پرداختن به لهجه‌ها و گويش‌ها توسط صداوسيما در بستر سريال‌هاي طنز بدون شک مي‌تواند به زنده نگه‌داشتن گويش‌ها کمک کند که حتي اگر اين لهجه‌ها و گويش‌ها در سطح ملي مطرح نشود شايد فراموش شود، اتفاقي که در جنوب خراسان در حال رخ دادن است و لهجه غني آن منطقه که بخشي از ميراث زباني ما مي‌باشد رو به فراموشي است.بازآفريني گويش‌هاي محلي و استفاده از تکيه‌کلام‌هاي خرده فرهنگ‌ها حتي در قالب طنز هم مي‌تواند به حفظ فرهنگ فولکلور کمک کند و اين اتفاق به غناي فرهنگي و گسترش آن منجر خواهد شد.در يک جمله بايد به خرده فرهنگ‌ها و لهجه‌ها و گويش‌هاي محلي توجه کرد و حتي مي‌توان در معادل‌سازي بعضي واژگان هم از ظرفيت اين زبان‌ها استفاده کرد.

پايانه

شايد پرداختن به يک سريال و تکيه کلام‌هاي آن بعد از چند قسمت کمي عجولانه به نظر بيايد، اما فراگيري رسانه‌هاي مجازي و گسترش پر شتاب يک کلمه و ترکيب در جامعه و ادبيات رسمي و غيررسمي و حتي تبديل‌شدن آن به لطيفه و... نيازمند آسيب‌شناسي‌هاي فراتر از اين گزارش دارد که شايد محل پرداختن به آن هم در صفحات اجتماعي رسانه‌ها باشد تا صفحات ادب و هنر، اما با اين همه مي‌توان گسترش و تاثيرگذاري رسانه ملي را مورد تامل قرار داد و از اين ظرفيت براي تبيلغ ارزش‌ها و اهداف جامعه در قالب سريال‌ و فيلم‌ با نکته‌انديشي و به صورت غيرمستقيم بهره بيشتري برد. هرچند که به نظر مي‌رسد با اقدامات عجيب و غريبي که جامعه پزشکي براي مقابله با اين سريال در نظر دارند بايد به ظرفيت شوخي در جامعه در گزارش‌هاي مستقلي پرداخته شود.