میراث‌ بان هویت بومی « جزیرتی»

حبیب اله یادروج -قشم تنها یک جزیره نیست؛ بلکه روایتی زنده از تلاقی تاریخ، فرهنگ، دریا و همزیستی خردمندانه انسان با طبیعت است. میراث فرهنگی این دیار، از دانش بومی لنج‌سازی و طنین موسیقی دریایی گرفته تا معماری اصیل، آیین‌ها، باورها و سبک زندگی «جزیرتی‌ها»، سرمایه‌ای بی‌بدیل برای آینده ایران است. صیانت از این میراث، نه‌تنها پاسداشت گذشته، بلکه ترسیم‌گر مسیر توسعه‌ای ریشه‌دار و هویت‌محور برای نسل‌های فردا خواهد بود.

روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی، مجالی است برای یادآوری یک مسئولیت مشترک: «صیانت از اصالت و پویایی قشم برای آیندگان». شکوه فرهنگ بومی این جزیره، قرن‌ها بر شانه‌های زنان هنرمند و خالق رودوزی‌های ظریف، و مردان دریاورزی که پهنه اقیانوس‌ها را درنوردیده‌اند، حفظ شده و امروز در تجلی آیین‌های محلی پیش چشم ماست.

بر این اساس، رسالت ما مدیران حوزه فرهنگ و سیاست‌گذاران صنعت گردشگری، در گام نخست، تکریم و پاسداشت «گنجینه‌های زنده بشری» این سرزمین است. در این میان، «استاد محمد زبیری»، موزه‌داری دغدغه‌مند و پژوهشگری نستوه، طی چند دهه اخیر همتی والا گماشت تا دارایی‌های فرهنگی و هویت بومی مردمان جزیره را که در آستانه فراموشی بود، در کتاب ارزشمند «گنز بپو» (گنج پدربزرگ) ثبت و ضبط نماید. ایشان با گردآوری میراث ملموس در موزه مردم‌شناسی دیرستان و انتشار کتاب «گماش جزیره»( گماش یعنی مروارید)، به خردورزی و شاعرانگی جامعه محلی، رنگی از اصالت و حکمت بخشید. استاد زبیری در آثار و گفتار خویش، علاوه بر رمزگشایی از سنن کهن مردمان جزیرتی، دریچه‌ای نو به جنبه‌های گوناگون و ناملموس بزرگترین جزیره خلیج‌فارس گشوده است.در فرجام سخن، باید بر این نکته پای فشرد که صیانت از هویت قشم، بدون تکیه بر ظرفیت‌های بی‌پایان «میراث انسانی» ممکن نخواهد بود. تجربه مجاهدت‌های علمی امثال استاد زبیری به ما می‌آموزد که توسعه پایدار در جزیره، از مسیر پیوند فناوری مدرن با حکمت بومی می‌گذرد.

وظیفه ما امروز، فراتر از ابنیه و یافته های پاسبانی از «جریان زندگی» و «دانش نهفته» در سینه این بزرگان حکیم و خردمند است؛ چرا که شکوفایی گردشگری و سربلندی فرهنگی جزیره تمدنی قشم در عرصه‌های جهانی، تنها در گرو زنده نگه داشتن همین ریشه‌های عمیق و اصیل است. باشد که با ارج نهادن به این میراث‌بانان راستین، چراغ هویت جزیره را برای نسل‌های آینده پرفروغ‌تر از همیشه نگاه داریم.