جدید به قدیم
سال ۲۰۲۵ بهعنوان یکی از پرآشوبترین مقاطع تاریخ معاصر، در حافظه جهانیان باقی خواهد ماند. این سال نه تنها پایان یک دوره بلکه آغاز مرحلهای تازه از بازآرایی نظم بینالملل بود؛ مرحلهای که در آن بحرانهای سیاسی، اقتصادی، نظامی و اقلیمی در هم تنیدند و تصویری از جهانی شکننده و ناپایدار را پیش چشم ناظران قرار دادند. بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، بهمثابه ماشهای بود که قواعد بازی جهانی را دگرگون کرد. فرمانهای اجرایی او علیه بوروکراسی فدرال و آغاز جنگ تجاری جدید با کانادا، مکزیک و چین، شریانهای تجارت جهانی را به لرزه درآورد و بار دیگر نشان داد که اقتصاد بینالملل تا چه اندازه در برابر تصمیمات سیاسی آسیبپذیر است. این رویکرد، در کنار احیای سیاست فشار حداکثری علیه ایران، دیپلماسی خاورمیانه را به نقطه جوش رساند و زمینهساز یکی از پرتنشترین دورههای نظامی-سیاسی در سالهای اخیر شد.
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، روز جمعه اعلام کرد که اسرائیل و سومالیلند بیانیه مشترکی را برای برقراری روابط کامل دیپلماتیک امضا کردهاند و آن را «در راستای روح توافقنامههای ابراهیم» توصیف کرد. اکنون اسرائیل اولین کشور در جهان است که رسماً سومالیلند را به رسمیت شناخته است و این یک پیشرفت دیپلماتیک قابل توجه برای این منطقه جداییطلب در شاخ آفریقا محسوب میشود.
سومالیلند در سال ۱۹۹۱ از سومالی اعلام استقلال کرد، اما تاکنون از سوی هیچ یک از کشورهای عضو سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته نشده است. این منطقه بخش شمال غربی منطقهای را که زمانی تحتالحمایه بریتانیا در شمال سومالی بود، کنترل میکند.
دولت سومالی ساعاتی پس از اعلام اسرائیل بیانیهای منتشر کرد و این اقدام را «حمله» به حاکمیت خود و «اقدامی غیرقانونی» خواند و سومالیلند را بخش «جداییناپذیر» این کشور توصیف کرد. سومالیلند هویت سیاسی متمایزی از سومالی با واحد پول، پرچم و پارلمان خود ایجاد کرده است و در سالهای اخیر، با امارات متحده عربی -یکی از امضاکنندگان توافقنامههای ابراهیم- و تایوان روابط برقرار کرده است، زیرا به دنبال پذیرش بینالمللی بوده است.
این در حالی است که به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل به وسیله کشورهای مختلف مصر، ترکیه و جیبوتی، قطر، ایران، عربستان، پاکستان، چین و نیجریه، کویت، اردن، عمان، عراق، تشکیلات خودگردان فلسطین و حماس محکوم و رد شد و این کشورها بر حمایت کامل خود از وحدت، حاکمیت و تمامیت ارضی سومالی تأکید کردند. همچنین اتحادیه عرب، شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، اتحادیه آفریقا (AU) و اتحادیه اروپا به کشورهای مختلف در محکومیت این اقدام اسرائیل پیوستند.
«دونالد ترامپ»، رئیس جمهور آمریکا، روز دوشنبه با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، در عمارت مار-آ-لاگو در فلوریدا دیدار داشت، جایی که ترامپ، نخست وزیر رژیم صهیونیستی را به عنوان یک «قهرمان» ستایش کرد(!)
وی گفت مذاکراتش با نتانیاهو بر پیشبرد توافق شکننده صلح غزه که او میانجی آن بوده و رسیدگی به نگرانیهای اسرائیل در مورد ایران و حزبالله در لبنان متمرکز بوده است.
در پی تشدید تهدیدات لفظی بنیامین نتانیاهو علیه ایران، بسیاری از تحلیلگران این مواضع را نه از سر اقتدار، بلکه نشانهای از نگرانی عمیق و بنبست راهبردی رژیم صهیونیستی ارزیابی میکنند.
رهبر کاتولیکهای جهان در سخنان خود به مناسبت عید کریسمس خواستار مداخله فوری جامعه جهانی برای امداد رسانی به غزه شد.
روز شنبه 13 دسامبر، اسرائیل رائد سعد، معاون فرمانده شاخه نظامی حماس و یکی از طراحان حملات ادعایی ۷ اکتبر را کشت. این حمله در شهر غزه در مجموع چهار کشته برجای گذاشت.
در ۴ دسامبر، دولت دونالد ترامپ استراتژی امنیت ملی (NSS) جدیدی را با تمرکز بر تقویت حضور نظامی بیشتر در نیمکره غربی، ایجاد تعادل در تجارت جهانی، تشدید امنیت مرزی و پیروزی در جنگ فرهنگی با اروپا منتشر کرد. دومین سند راهبردی امنیت ملی ترامپ، چه از نظر محتوا و چه از نظر لحن، یک تغییر اساسی از استراتژیهای گذشته است، از جمله سند راهبردی امنیت ملی که هشت سال پیش در اولین دوره ریاست جمهوری خود منتشر کرد.
خبرگزاری دولتی سعودی گزارش داد، وزرای امور خارجه عربستان، مصر، اردن، امارات متحده عربی، اندونزی، پاکستان، ترکیه و قطر روز جمعه نگرانی عمیق خود را از اظهارات اسرائیل مبنی بر بازگشایی گذرگاه رفح فقط در یک جهت، ابراز کردند و این اقدام را راهی برای تخریب مجدد پیمان صلح دانستند.
با شروع آتش بس اسرائیل و حماس، موسوم به طرح ترامپ شاهد فروکش کردن هرچند شکنندهی درگیریها بین دوطرف هستیم اما با وجود رخداد این آتشبس، پویاییها و تحولات خاورمیانه نه تنها کاسته نمیشوند بلکه در قالب و فرمهای دیگری تداوم خواهند یافت. براین اساس به باور کارشناسان شاهد تغییر در موقعیت بازیگران در عرصه نظم قدرت جهانی هستیم. در این چارچوب نقش شرق در حال هرچه برجستهتر شدن است و جابجاییها در سایر مناطق هم در حال انجام است؛ از این رو تحولات در خاورمیانه و سایر نقاط جهان را در این راستا باید دید.
