جدید به قدیم
استان هرمزگان، با بیش از هزار کیلومتر ساحل، گستردهترین مرز آبی و زمینی و نقش کلیدی در تجارت، حملونقل، کشاورزی و گردشگری کشور، هنوز جایگاه واقعی خود را در اقتصاد ملی پیدا نکرده است. فعالان اقتصادی استان در نشست با مشاور رئیسجمهور در امور همکاریهای اقتصادی در اتاق بازرگانی استان تأکید کردند که ظرفیتهای هرمزگان مغفول مانده و بدون اصلاح سیاستها، توسعه صنایع تبدیلی، تقویت زیرساختهای حملونقل و توجه ویژه به اقتصاد دریامحور، هرمزگان نمیتواند نقشی متناسب با اهمیت خود در رشد اقتصادی کشور ایفا کند.معصومه آقاپور علیشاهی، مشاور رئیسجمهور در امور همکاریهای اقتصادی، دراین نشست تصریح کرد که دولت چهاردهم مصمم است با گفتوگوی مستقیم، تشکیل کارگروههای تخصصی و اصلاح سیاستها، موانع توسعه این استان را هم در کوتاهمدت و هم بلندمدت برطرف کند.
نشست سهجانبه اخیر تهران با حضور ایران، عربستان سعودی و چین را میتوان حلقهای تازه در زنجیرهای دانست که از پکن آغاز شد و پس از توقف در ریاض، اکنون وارد مرحلهای حساستر شده است؛ مرحلهای که در آن، روابط تهران و ریاض از یک آشتی سیاسی حداقلی فراتر رفته و نشانههایی از حرکت بهسوی نهادسازی و تعریف سازوکارهای نسبتاً پایدار منطقهای مشاهده میشود. با این حال، همزمان با این تحولات مثبت، واقعیتهای میدانی غرب آسیا، ماهیت رقابتی روابط ایران و عربستان، حضور بازیگران فعال منطقهای و فرامنطقهای و نیز شکنندگی موازنههای امنیتی، پرسشهایی جدی درباره میزان دوام و عمق این روند ایجاد کرده است؛ پرسشهایی که پاسخ به آنها، آینده محور تهران-ریاض-پکن و امکان شکلگیری یک نظم منطقهای نوظهور را بهطور مستقیم تحتتأثیر قرار میدهد. در گفتگو با مهرداد علیپور، کارشناس مسائل بینالملل به بررسی این موضوعات پرداختهایم.
نشست سه جانبه ایران، عربستان سعودی و چین را میتوان یکی از معنادارترین تحولات دیپلماتیک سالهای اخیر در غرب آسیا دانست؛ نشستی که فراتر از احیای روابط دوجانبه تهران و ریاض، نشانههایی از بازتعریف موازنههای منطقهای و تلاش برای شکلدهی به ساز وکارهای جدید مدیریت تنش در بستر رقابتهای ژئوپلیتیکی جهانی را در خود دارد. کمیته سه جانبه ایران، عربستان سعودی و جمهوری خلق چین برای پیگیری توافقنامه پکن که در تاریخ ۱۸ آذر ۱۴۰۴ در تهران برگزار شد، به مثابه گام عملی در مسیر نهادسازی حداقلی برای مدیریت تنشها و تثبیت کانال گفتگو در غرب آسیا تلقی میشود. این نشست علاوه بر کارکرد دو جانبه آن در چارچوب روابط تهران-ریاض که در بخش دوم گفتوگو به آن میپردازیم، بازتابدهنده تلاش چین برای تثبیت نقش خود به عنوان یک میانجی فعال و کنشگر سیاسی در منطقه است که ثبات آن با منافع راهبردی پکن به ویژه در حوزه انرژی، حفاظت از سرمایهگذاری خارجی و برندسازی دیپلماتیک به عنوان بدیل الگوی مداخلهگری غرب پیوندی مستقیم دارد. ورود فعال چین به این فرایند، پرسش های مهمی را درباره آینده نظم امنیتی منطقه، میزان پایداری این مسیر و پیامدهای آن برای نقشآفرینی بازیگران سنتی در غرب آسیا پیش روی تحلیلگران قرار داده است. در بخش اول گفتگو با مهرداد علیپور، کارشناس مسائل بینالملل به ارزیابی این نشستهای سه جانبه جهت پیگیری توافقنامه پکن، پیامدهای نقش چین بهعنوان میانجی برای نظم منطقهای و منافع راهبردی در حفظ و توسعه روابط ایران و عربستان پرداختهایم.
مسعود پزشکیان، رییس جمهور ایران، در سفر اخیر خود به قزاقستان با اشاره به جایگاه ممتاز ایران در شبکه حمل ونقل منطقهای، آن را به صرفهترین و کارآمدترین مسیر ترانزیتی برای قزاقستان عنوان کرد و گفت: «کریدور قزاقستان- ترکمنستان- ایران ظرفیت بسیار مناسبی برای توسعه همکاریهای ترانزیتی دارد.» رئیس جمهور قزاقستان همچنین با اشاره به اهمیت ژئواستراتژیک منطقه، تأکید کرد که قزاقستان، ایران، عراق، ارمنستان و ترکمنستان میتوانند یک خط مواصلاتی مهم، حیاتی و آیندهساز ایجاد کنند. توکایف در پایان، از آمادگی ایران برای واگذاری ۱۵ هکتار زمین در بندرعباس به منظور توسعه همکاریهای مشترک استقبال کرد و این اقدام را گامی مؤثر در جهت تقویت روابط دانست. براساس اعلام مقامات، راه آهن قزاقستان-ترکمنستان-ایران فرصتهای جدیدی را برای توسعه بیشتر همکاریهای دوجانبه بین کشورها ایجاد کرده است. این خط آهن به یک کریدور حمل و نقل مهم تبدیل شده که شمال را به جنوب و شرق را به غرب متصل میکند. همچنین، برای احیای جاده ابریشم و توسعه تجارت متقابل بین کشورهای آسیای مرکزی، منطقه خزر و مناطق همسایه اهمیت راهبردی دارد. در مجموع، این خط از نظر راهبردی برای کشورهای آسیای مرکزی برای اتصال به خلیج فارس از طریق ایران، در موقعیت مناسبی قرار دارد. این راه آهن همچنین دسترسی کشورهای اروپایی به بنادر خلیج فارس را تسهیل خواهد کرد. تخمین زده میشود که این خط، ارقام تجاری را حدود ۱۰ میلیارد دلار افزایش دهد. این مسیر سه برابر کوتاهتر از مسیر کانال سوئز است و نقش مهمی در ایجاد محیطهای تجاری و اجتماعی جدید در منطقه نزدیک دریای خزر و سرزمینهای شمالی ایفا میکند.
«تاگسه چافو» رئیس مجلس نمایندگان اتیوپی بامداد روز شنبه، 22 آذر ماه وارد تهران شد و مورد استقبال رسمی منوچهر متکی رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و اتیوپی و ابوالفضل عمویی دستیار ویژه رئیس مجلس در امور بینالملل قرار گرفت. رئیس مجلس نمایندگان اتیوپی و هیأت همراه در چارچوب دیپلماسی پارلمانی و با هدف تسهیل و ارتقا روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بین دو کشور در تهران با محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار و نشست دوجانبه داشت. دیدار و گفتوگو با مسعود پزشکیان رئیس جمهور و سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان نیز از جمله رویدادهای مهم سفر رئیس مجلس نمایندگان اتیوپی در تهران بود. اتیوپی بهعنوان یکی از قدیمیترین کشورهای مستقل آفریقا و میزبان سازمانهای مهم قارهای، از جایگاه ویژهای در سیاست و اقتصاد آفریقا برخوردار بوده و با توجه به جمعیت قابلتوجه، رشد اقتصادی پایدار، عضویت در سازمانهای بینالمللی از جمله گروه بریکس و نقش فعال در مسائل قارهای، یکی از کشورهای مهم و تأثیرگذار در آفریقا محسوب میشود. شایان ذکر است، آقای قالیباف رئیس قوه مقننه نیز دی ماه سال گذشته به دعوت تاگسه چافو، رئیس مجلس نمایندگان اتیوپی و در چارچوب دیپلماسی پارلمانی و تقویت نقش آفرینی مجلس در حوزه سیاست خارجی، تسهیل و ارتقا روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بین دو کشور به آدیس آبابا سفر کرد.
در نشست مشترک شهردار بندرعباس، رئیس شورای اسلامی شهر و سرکنسول جمهوری خلق چین، بر گسترش همکاریهای اقتصادی، فرهنگی و شهری میان بندرعباس و شهرهای چین تأکید شد. طرفین بر توسعه ارتباطات، تسهیل سرمایهگذاری خارجی و پیشبرد روند خواهرخواندگی شهرها اعلام آمادگی کردند.
تهران روز یکشنبه ۳۰ نوامبر شاهد تحرکات دیپلماتیک سطح بالایی بود؛ سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در یک روز فشرده ابتدا میزبان سعود بن محمد الساطی، معاون سیاسی وزارت خارجه عربستان و سپس پذیرای هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، بود. این دیدارهای همزمان، در راستای سیاست «همسایگی اول» ایران انجام شد و بر تقویت روابط دوجانبه، رایزنی درباره تحولات کلیدی منطقهای و تلاش برای ایجاد یک معماری جدید در خاورمیانه متمرکز بود. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در دیدار با عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، پس از مذاکرات سطح بالا در پایتخت ایران، تأکید کرد که آنکارا و تهران به دنبال گسترش قابل توجه همکاری در زمینه تجارت، انرژی، مدیریت مرزها و امنیت منطقهای هستند.
این نخستین سفر یک وزیر خارجه به ایران بعد از گذشت 5 ماه از جنگ 12 روزه است. در آغاز کنفرانس مطبوعاتی مشترک، وزیر امور خارجه ایران، از هاکان فیدان و هیئت همراه استقبال و خاطرنشان کرد که ایران و ترکیه «نه تنها دو کشور همسایه، بلکه دو ملت دوست و برادر با پیوندهای عمیق تاریخی، مذهبی و فرهنگی هستند». آنکارا و تهران برنامههایی را برای تقویت تجارت، ارتقای گذرگاههای مرزی، هماهنگی در مورد مهاجرت و مقابله با بحرانهای منطقهای ترسیم و در عین حال بر مخالفت مشترک خود با سیاستهای اسرائیل تأکید کردند.
