جدید به قدیم
خبرگزاری دولتی سعودی گزارش داد، وزرای امور خارجه عربستان، مصر، اردن، امارات متحده عربی، اندونزی، پاکستان، ترکیه و قطر روز جمعه نگرانی عمیق خود را از اظهارات اسرائیل مبنی بر بازگشایی گذرگاه رفح فقط در یک جهت، ابراز کردند و این اقدام را راهی برای تخریب مجدد پیمان صلح دانستند.
تهران روز یکشنبه ۳۰ نوامبر شاهد تحرکات دیپلماتیک سطح بالایی بود؛ سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در یک روز فشرده ابتدا میزبان سعود بن محمد الساطی، معاون سیاسی وزارت خارجه عربستان و سپس پذیرای هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، بود. این دیدارهای همزمان، در راستای سیاست «همسایگی اول» ایران انجام شد و بر تقویت روابط دوجانبه، رایزنی درباره تحولات کلیدی منطقهای و تلاش برای ایجاد یک معماری جدید در خاورمیانه متمرکز بود. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در دیدار با عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، پس از مذاکرات سطح بالا در پایتخت ایران، تأکید کرد که آنکارا و تهران به دنبال گسترش قابل توجه همکاری در زمینه تجارت، انرژی، مدیریت مرزها و امنیت منطقهای هستند.
این نخستین سفر یک وزیر خارجه به ایران بعد از گذشت 5 ماه از جنگ 12 روزه است. در آغاز کنفرانس مطبوعاتی مشترک، وزیر امور خارجه ایران، از هاکان فیدان و هیئت همراه استقبال و خاطرنشان کرد که ایران و ترکیه «نه تنها دو کشور همسایه، بلکه دو ملت دوست و برادر با پیوندهای عمیق تاریخی، مذهبی و فرهنگی هستند». آنکارا و تهران برنامههایی را برای تقویت تجارت، ارتقای گذرگاههای مرزی، هماهنگی در مورد مهاجرت و مقابله با بحرانهای منطقهای ترسیم و در عین حال بر مخالفت مشترک خود با سیاستهای اسرائیل تأکید کردند.
با شروع آتش بس اسرائیل و حماس، موسوم به طرح ترامپ شاهد فروکش کردن هرچند شکنندهی درگیریها بین دوطرف هستیم اما با وجود رخداد این آتشبس، پویاییها و تحولات خاورمیانه نه تنها کاسته نمیشوند بلکه در قالب و فرمهای دیگری تداوم خواهند یافت. براین اساس به باور کارشناسان شاهد تغییر در موقعیت بازیگران در عرصه نظم قدرت جهانی هستیم. در این چارچوب نقش شرق در حال هرچه برجستهتر شدن است و جابجاییها در سایر مناطق هم در حال انجام است؛ از این رو تحولات در خاورمیانه و سایر نقاط جهان را در این راستا باید دید.
نشست شرمالشیخ ۲۰۲۵، بهرغم اهمیت ظاهری و حضور گسترده بازیگران بینالمللی، در مسیر تحقق اهداف خود با سه مانع بنیادین غیبت مقاومت فلسطینی، فقدان سازوکار بازدارنده در برابر تجاوزات آینده و بیتوجهی به حاکمیت یکپارچه فلسطین مواجه است. تا زمانی که این سه گره باز نشود، هیچ بیانیهای، حتی با حمایت قدرتهای جهانی، نمیتواند صلحی واقعی و پایدار در سرزمین فلسطین به ارمغان آورد. تجربه تاریخی نشستهای پیشین نشان میدهد که صلحی که از دل مردم و مقاومت برنیاید، بر روی کاغذ باقی میماند.
منطقهی پر التهاب و در عین حال پر ابهام با پویایی بسیار بالای خاورمیانه به زعم طیف قابل توجهی از کارشناسان آبستن تحولات گستردهایست. در حالی که خبرها حکایت از گسترش اعتراضات در مراکش و سرایت آنها به الجزایر دارد که شاید نشانهای از بهار عربی جدیدی در حال پدیدار شدن باشد، در رویدادهای مربوط به فلسطین یعنی موضوعی که شاهبیت اصلی مسائل کنونی منطقهی ما هم هست، اگر گفتههای بازیگران ذیمدخلش، حول توافق صلح حماس با اسرائیل موسوم به طرح صلح ترامپ رنگ عمل به خود بگیرد هم منطقه را به گونهای عمیق تحت تاثیر قرار خواهد داد.
طرحی که دونالد ترامپ در سپتامبر ۲۰۲۵ با عنوان طرح ۲۰ ماده ای برای غزه ارائه داد، در ظاهر کوششی برای پایان دادن به جنگ و بازسازی این منطقه معرفی شد.
انقلاب دیجیتال و ظهور هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه سرنوشت محتوم اقتصاد و سیاست جهان است.
نظم جهانی در حال دگرگونی است و در چنین فضایی، رقابت ژئوپلتیکی بین قدرتهای بزرگ تشدید میشود. آمریکا در دوران ترامپ بدنبال افزایش رقابت با سایر قدرت های بزرگ تا نابودی آنها است. این اقدام به امید جلوگیری از افول فزاینده جایگاه خویش در سلسله مراتب قدرت در عرصه جهانی صورت می گیرد.
