جدید به قدیم
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، روز جمعه اعلام کرد که اسرائیل و سومالیلند بیانیه مشترکی را برای برقراری روابط کامل دیپلماتیک امضا کردهاند و آن را «در راستای روح توافقنامههای ابراهیم» توصیف کرد. اکنون اسرائیل اولین کشور در جهان است که رسماً سومالیلند را به رسمیت شناخته است و این یک پیشرفت دیپلماتیک قابل توجه برای این منطقه جداییطلب در شاخ آفریقا محسوب میشود.
سومالیلند در سال ۱۹۹۱ از سومالی اعلام استقلال کرد، اما تاکنون از سوی هیچ یک از کشورهای عضو سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته نشده است. این منطقه بخش شمال غربی منطقهای را که زمانی تحتالحمایه بریتانیا در شمال سومالی بود، کنترل میکند.
دولت سومالی ساعاتی پس از اعلام اسرائیل بیانیهای منتشر کرد و این اقدام را «حمله» به حاکمیت خود و «اقدامی غیرقانونی» خواند و سومالیلند را بخش «جداییناپذیر» این کشور توصیف کرد. سومالیلند هویت سیاسی متمایزی از سومالی با واحد پول، پرچم و پارلمان خود ایجاد کرده است و در سالهای اخیر، با امارات متحده عربی -یکی از امضاکنندگان توافقنامههای ابراهیم- و تایوان روابط برقرار کرده است، زیرا به دنبال پذیرش بینالمللی بوده است.
این در حالی است که به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل به وسیله کشورهای مختلف مصر، ترکیه و جیبوتی، قطر، ایران، عربستان، پاکستان، چین و نیجریه، کویت، اردن، عمان، عراق، تشکیلات خودگردان فلسطین و حماس محکوم و رد شد و این کشورها بر حمایت کامل خود از وحدت، حاکمیت و تمامیت ارضی سومالی تأکید کردند. همچنین اتحادیه عرب، شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، اتحادیه آفریقا (AU) و اتحادیه اروپا به کشورهای مختلف در محکومیت این اقدام اسرائیل پیوستند.
نشست هفته گذشته شورای امنیت اولین نشست پس از انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ به حساب میآید که پس از یک جدال لفظی میان نمایندگان موافق ایران و مخالف ایران بدون صدور قطعنامه و بدون دستاورد خاصی پایان یافت. جلسه شورای امنیت برای بحث در مورد عدم اشاعه هستهای برگزار شد. این جلسه به درخواست دانمارک، فرانسه، یونان، جمهوری کره، اسلوونی، بریتانیا و آمریکا بود و پاناما از این درخواست حمایت کرد. در قلب شکاف بین اعضای شورای امنیت، اختلاف بر سر مشروعیت برگزاری جلسات مربوط به توافق هستهای ۲۰۱۵ ایران، که رسماً برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) نامیده میشود، قرار داشت. توافقی برای محدود کردن برنامه هستهای ایران در ازای لغو تحریمها. پکن، مسکو و تهران معتقدند تمام مفاد قطعنامه 2231، همزمان با انقضای رسمی برجام به طور دائم لغو شدهاند. آنها تاکید دارند که در آن تاریخ، شورای امنیت بررسی پرونده هستهای ایران را به پایان رساند و موضوع «عدم اشاعه» از دستور کار شورا خارج شد.
ظریف تصریح کرد: فرزندان من تابعیت آمریکا دارند، زیرا در آنجا به دنیا آمدهاند، اما در ایران زندگی میکنند. خود من تابعیت آمریکا، گرین کارت یا اقامت دائم ندارم و به همین خاطر از ورود به آمریکا الان محروم هستم و از جانب این کشور تحریم شدهام.
روز شنبه 13 دسامبر، اسرائیل رائد سعد، معاون فرمانده شاخه نظامی حماس و یکی از طراحان حملات ادعایی ۷ اکتبر را کشت. این حمله در شهر غزه در مجموع چهار کشته برجای گذاشت.
نشست سهجانبه اخیر تهران با حضور ایران، عربستان سعودی و چین را میتوان حلقهای تازه در زنجیرهای دانست که از پکن آغاز شد و پس از توقف در ریاض، اکنون وارد مرحلهای حساستر شده است؛ مرحلهای که در آن، روابط تهران و ریاض از یک آشتی سیاسی حداقلی فراتر رفته و نشانههایی از حرکت بهسوی نهادسازی و تعریف سازوکارهای نسبتاً پایدار منطقهای مشاهده میشود. با این حال، همزمان با این تحولات مثبت، واقعیتهای میدانی غرب آسیا، ماهیت رقابتی روابط ایران و عربستان، حضور بازیگران فعال منطقهای و فرامنطقهای و نیز شکنندگی موازنههای امنیتی، پرسشهایی جدی درباره میزان دوام و عمق این روند ایجاد کرده است؛ پرسشهایی که پاسخ به آنها، آینده محور تهران-ریاض-پکن و امکان شکلگیری یک نظم منطقهای نوظهور را بهطور مستقیم تحتتأثیر قرار میدهد. در گفتگو با مهرداد علیپور، کارشناس مسائل بینالملل به بررسی این موضوعات پرداختهایم.
نشست سه جانبه ایران، عربستان سعودی و چین را میتوان یکی از معنادارترین تحولات دیپلماتیک سالهای اخیر در غرب آسیا دانست؛ نشستی که فراتر از احیای روابط دوجانبه تهران و ریاض، نشانههایی از بازتعریف موازنههای منطقهای و تلاش برای شکلدهی به ساز وکارهای جدید مدیریت تنش در بستر رقابتهای ژئوپلیتیکی جهانی را در خود دارد. کمیته سه جانبه ایران، عربستان سعودی و جمهوری خلق چین برای پیگیری توافقنامه پکن که در تاریخ ۱۸ آذر ۱۴۰۴ در تهران برگزار شد، به مثابه گام عملی در مسیر نهادسازی حداقلی برای مدیریت تنشها و تثبیت کانال گفتگو در غرب آسیا تلقی میشود. این نشست علاوه بر کارکرد دو جانبه آن در چارچوب روابط تهران-ریاض که در بخش دوم گفتوگو به آن میپردازیم، بازتابدهنده تلاش چین برای تثبیت نقش خود به عنوان یک میانجی فعال و کنشگر سیاسی در منطقه است که ثبات آن با منافع راهبردی پکن به ویژه در حوزه انرژی، حفاظت از سرمایهگذاری خارجی و برندسازی دیپلماتیک به عنوان بدیل الگوی مداخلهگری غرب پیوندی مستقیم دارد. ورود فعال چین به این فرایند، پرسش های مهمی را درباره آینده نظم امنیتی منطقه، میزان پایداری این مسیر و پیامدهای آن برای نقشآفرینی بازیگران سنتی در غرب آسیا پیش روی تحلیلگران قرار داده است. در بخش اول گفتگو با مهرداد علیپور، کارشناس مسائل بینالملل به ارزیابی این نشستهای سه جانبه جهت پیگیری توافقنامه پکن، پیامدهای نقش چین بهعنوان میانجی برای نظم منطقهای و منافع راهبردی در حفظ و توسعه روابط ایران و عربستان پرداختهایم.
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، راهی اروراسیا شد. این سفر از روز دوشنبه 24 آذر آغاز شد و با مقامات بلاروس و روسیه دیدار و رایزنیهای فشردهای داشت. سفری که از مینسک آغاز شد و در مسکو، با مذاکرات حساس پیرامون آینده برجام و تحولات قفقاز به پایان رسید. تهران در مواجهه با فشارهای غرب، کارتهای بازی خود را در بلوک شرق فعالتر میکند.
تازهترین گردهمایی کشورهای همسایه افغانستان، یکشنبه ۲۳ آذر در تهران با حضور نمایندگان ویژه پاکستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، چین و روسیه به میزبانی وزارت امور خارجه برگزار شد.
تازهترین گردهمایی کشورهای همسایه افغانستان، یکشنبه ۲۳ آذر در تهران با حضور نمایندگان ویژه پاکستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، چین و روسیه به میزبانی وزارت امور خارجه برگزار شد. این نشست به ابتکار جمهوری اسلامی ایران و با هدف گفتوگوی سازنده منطقهای؛ نخستین نشست نمایندگان ویژه کشورهای همسایه افغانستان، با حضور نمایندگان ویژه کشورهای پاکستان، روسیه، چین، تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان در تهران است. پیش از این، روندی در سطح وزرای امور خارجه کشورهای همسایه افغانستان به اضافه روسیه آغاز شده بود که از قریب به دو سال پیش تاکنون ادامه پیدا نکرده و میتوان گفت به اغما رفته است. سطح مشارکتکنندگان در این اجلاس نشاندهنده اهمیت آن است؛ فدراسیون روسیه و جمهوری ازبکستان در سطح نمایندگان رئیسجمهور، پاکستان در سطح نماینده نخستوزیر و سایر کشورها در سطح نمایندگان وزارت امور خارجه در این نشست حضور دارند. گفت وگو و تبادل نظر درباره تحولات مرتبط با افغانستان، در حالی که تنش میان افغانستان و پاکستان به بالاترین حد خود در سالهای اخیر رسیده و به تعبیر «شهباز شریف» رئیسجمهور پاکستان، آتشبس بسیار شکنندهای میان دو کشور برقرار است، هرچند تنها محور این نشست نیست اما از مهمترین محور گفتوگوهای مقامات کشورهای اشاره شده است.
«تاگسه چافو» رئیس مجلس نمایندگان اتیوپی بامداد روز شنبه، 22 آذر ماه وارد تهران شد و مورد استقبال رسمی منوچهر متکی رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و اتیوپی و ابوالفضل عمویی دستیار ویژه رئیس مجلس در امور بینالملل قرار گرفت. رئیس مجلس نمایندگان اتیوپی و هیأت همراه در چارچوب دیپلماسی پارلمانی و با هدف تسهیل و ارتقا روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بین دو کشور در تهران با محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار و نشست دوجانبه داشت. دیدار و گفتوگو با مسعود پزشکیان رئیس جمهور و سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان نیز از جمله رویدادهای مهم سفر رئیس مجلس نمایندگان اتیوپی در تهران بود. اتیوپی بهعنوان یکی از قدیمیترین کشورهای مستقل آفریقا و میزبان سازمانهای مهم قارهای، از جایگاه ویژهای در سیاست و اقتصاد آفریقا برخوردار بوده و با توجه به جمعیت قابلتوجه، رشد اقتصادی پایدار، عضویت در سازمانهای بینالمللی از جمله گروه بریکس و نقش فعال در مسائل قارهای، یکی از کشورهای مهم و تأثیرگذار در آفریقا محسوب میشود. شایان ذکر است، آقای قالیباف رئیس قوه مقننه نیز دی ماه سال گذشته به دعوت تاگسه چافو، رئیس مجلس نمایندگان اتیوپی و در چارچوب دیپلماسی پارلمانی و تقویت نقش آفرینی مجلس در حوزه سیاست خارجی، تسهیل و ارتقا روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بین دو کشور به آدیس آبابا سفر کرد.
